Биһиги хаһыаппыт нөҥүө бүгүҥҥү, чэппиэрдээҕи, нүөмэртэн саҕалаан нэһилиэнньэ араас ыйытыыларыгар хоруй биэрэр курдук эбэтэр сытыы кыһалҕаларын быһаарсарга көмөлөһөр сыалтан “Кыһалҕаны бииргэ быһаарабыт” диэн анал рубрика үлэтин саҕалаата.
Бүгүн Маар сэлиэнньэтин олохтооҕуттан иһэр уу туһунан ыйытыы киирбитигэр хоруй көрдөөтүбүт: «Марха эҥэр олорооччулар уубутугар кыһалҕаны көрсөн эрэбит. Бары Хаҥалас водокачкатыттан иһэр уубутун туһанан олоробут эрээри, эрэбилэ суох. Марха уутун ыраастаммыты эрэ иһэргэ көҥүллэнэр».
Алексей Тихонов, ОДьКХ Ньурбатааҕы салаатын дириэктэрэ:
— Маар, Хаҥалас, Үөдэй, Акана нэһилиэктэрэ Хаҥалас водокачкатыттан иһэр ууну туһанан олороллор. Билиҥҥи туругунан водокачкаҕа уу саппааһа кыччаан турар. Ууну таһар массыына чаас кэриҥэ оборторор. Өрөмүөн үлэтэ барар эрээри, этэн аһарбытым курдук, төһө да «абырахтаммытын» иһин уута аҕыйаан тупсан кэлэр кыаҕа суох. Ол эрэн көрө-истэ сылдьабыт, уот арахсыытын кэмэ бүттэҕинэ өрөмүөн үлэтин сөргүтэргэ былаанныыбыт.
Өскөтүн Алексей Степанович этэрин курдук, уу саппааһа кыччаабыт буоллаҕына, дүлүҥҥэ сүгэ түһэрин күүтэн олорбокко, эрдэттэн атын суолу дьаһанар ордуга буолуо. Хаҥаластар этэллэринэн, тохсунньуга водокачка насоһун уларыппыттарын кэннэ, ый курдук үлэлээн баран эмиэ бытаарбыт. Бэйэлэрэ сабаҕалыылларынан, ханан эрэ салгынныыр, онон давлениета кыра.
Оччотугар водокачка эрэбилэ суох буоллаҕына, иккиттэн биирэ – Аканаҕа булуллубут уу скважината буолар. 1970-с сылларга үөрэтэн көрүү түмүгэр 3 скважина булуллубута: Хорулаҕа, Хаҥаласка уонна Аканаҕа. Саамай элбэх сир аннынааҕы уу саппааһа Аканаҕа баар диэн быһаарбыттар.
Артем Никифоров, Маар орто оскуолатын дириэктэрэ, депутат:
— Итинник кыһалҕа биһиэхэ баар. Билигин бытааннык да буоллар уунан хааччыйан олороллор, Маартан уу баһар массыына таһар. Уот суох кэмигэр күҥҥэ биирдэ сылдьар, уот баарыгар иккитэ. Марха эбэ уута техническэйгэ эрэ туттулларга көҥүллэнэр. Биһиэхэ, оскуолаҕа, холобура, оннук уунан оҕолор аһыыр иһиттэрин сууйар көҥүллэммэт. Онон бу эҥэр оскуолалар, уһуйааннар водокачкаттан быһаччы тутулуктаах олоробут диэххэ сөп.
Роспотребднадзор Ньурбатааҕы салаата быһаарбытынан, Марха эбэ уута ВОС нөҥүө ыраастаннаҕына иһиэххэ сөп, оҕо аһыыр иһитин Мархаттан быһаччы ылыллыбыт уунан сууйар көҥүллэммэт.
Ефрем Семенов, Акана нэһилиэгин баһылыга:
— Биһиги нэһилиэкпитигэр иһэр уу скважината булуллан турар, саппааһа элбэх. 4 нэһилиэги төһө баҕарар хааччыйар кыахтаах. Эбэттэн аһара чугас тутуллан, билигин ууга баран турар. Ону кытылга таһааран, эбии турба тардан, уу баһар массыына киирэр суолун оҥорон биэрдэххэ, үлэлиир кыахтаах. Биллэн турар, боппуруос үптэн-харчыттан иҥнэр. Нэһилиэк дьоҕус бүддьүөтэ ону уйунар кыаҕа суох. Үбүлээһин баар буоллаҕына биһиги үлэлэтэргэ бэлэммит.
Аканаҕа ыраастаммыт ууну атын нэһилиэктэртэн уонна Ньурбаттан таһаллар. Баһылык Ефрем Михайлович бэйэтэ кэпсииринэн, Ньурбаҕа киирдэҕинэ 10-ча бутыль иһэр ууну таһаарар. Онно холоотоххо, Хаҥаласка уонна Маарга ыраастаммыт ууну атыылыыллар.
Манна биир түбэлтэни санаан кэллим, Саха сирин биир биллэр урбаанньыта 90-с сылларга иһэр ууну атыылаары сылдьабын, сотору бары ууну атыылаһан иһэр буолуохпут диэбитин, атын урбаанньыттар, олохтоохтор күлэн эрэ кэбиспиттэр. “Ама да буолбутун иһин, кыраантан босхо кэлэр уулаах олорон атыыластахпытый, бу да киһи” диэн буолбут. Өр-өтөр буолбата, уот харахха эппитэ олоххо киирэн, атыылаһан иһэ олордохпут. Билигин ол урбаанньыт Дьокуускай биир бөдөҥ ууну ыраастыыр тэрилтэтин үлэлэтэн олорор.
Ньурба улууһун нэһилиэктэригэр биир бутыль ыраастаммыт уу сыаната ортотунан 80 солк., Дьокуускайга 200 солк.
Билигин ыаллар үгүстэрэ кыһыҥҥы кэмҥэ муус ылаллар. Биир өттүнэн онон быыһанан олороллор диэххэ сөп. Сотору кэминэн муус саппааһа бүттэҕинэ, нэһилиэнньэ иһэр ууга наадыйыыта улааттаҕына уу кыһалҕата сытыытык туруон сөп. Хаҥалас водокачкатын дьиэтин туруга хаарбах. Кыһын киһи үлэлээбэт тымныыта. Инньэ 1973 сыллаахха тутуллубут дьиэ иннэ-кэннэ биллэн эрдэҕэ.
Онон биир өттүнэн отой иһэр уута суох хаалабыт диир эмиэ тутах. Аканаҕа баар скважинаны үлэлэттэххэ биир улахан кыһалҕа быһаарыллар кыахтаах. Дьыала бу ыарахан кэмҥэ эмиэ үптэн иҥнэр.
Туох эмит кыһалҕалаах, ыйытыктаах буоллаххытына redakcia06@mail.ru редакция электроннай почтатыгар суруйан ыытыҥ. Төһө кыалларынан кыһалҕаны бииргэ быһаарсыахпыт.
Лена ПЕТРОВА