Эн аналым бааргыттан
Элбээн уруу кэҥиибит,
Эн аттыбар бааргыттан
Эбээ, эһээ дэттибит.
(Индиана Феофанова).
Чуукаар нэһилиэгин ытыктанар бас-көс ыалларыттан биирдэстэрэ, “За любовь и верность” мэтээл хаһаайыттара Глафира Сергеевна уонна Валерий Иванович Назаровтар харахтарынан хайҕаһан, сүрэхтэринэн сөбүлэһэн алаһа дьиэ тэринэн аал уот оттубуттара лоп курдук 50 сыл буолла.
Бу тосхойбут үйэ аҥардаах таптал үбүлүөйүн – кыһыл көмүс урууну, Е.М.Поликарпов аатынан «Эйгэ» НАК уораҕайыгар, чугас аймах–билэ, атас–доҕор дьоннорун түмэн үөрүүлэрин үллэһиннилэр. Олох араас оҥоһууларын тэҥҥэ, бииргэ санныларыгар сүгэн, түөстэринэн тэлэн үйэ аҥардаах үбүлүөйгэ үктэнии – дьол. Ыал буолан оҕо–уруу төрөтөн, хаһаайыстыба тэринэн ньир бааччы ыал буолан олорбуттара 50 сыл да буоллар кыл да түгэнэ тапталларын кыыма уостубат.
Балыарыйдаах Кылааһа дьиҥ айыылартан ананан ыал буолбут дьон эбит. Аҕам саастаах аймахтар ахтан ааспыттарынан, кинилэр төрөппүттэрэ ыаллыы олорбуттар. Ийэлэрэ иккиэн биир кэмҥэ ыарахан сылдьан оонньуу тэҥэ, оҕолорбут уоллаах кыыс төрөөтөхтөрүнэ холботолуохпут дэспиттэр. Онон төрүөхтэрин иннинэ төрөппүттэрэ илии охсуспуттар.
Кинилэр 1953 сыллаахха Чуукаар нэһилиэгэр күн сирин көрбүттэр. Глафиралаах Валерий эт саастыы буолан оҕо саастарыттан бииргэ оонньоон, оскуолаҕа бииргэ үөрэнэн улааппыттар. Орто үөрэҕи бүтэрэн баран ол саҕанааҕы «оскуола – прозводсство» бачыым быһыытынан сопхуоска пиэримэҕэ үлэлии хаалбыттар. Глафира Сергеевна иистэнньэҥнэр куурустарыгар үөрэнэн идэ ылан кэлэн бытовой кэмбинээккэ бортунуойдаабыта. Сиппит-хоппут эдэр дьон ыкса доҕордоһон, доҕордуу сыһыаннара тапталга кубулуйан ыал буолбуттар.
Ити кэмҥэ Кыһыл пиэримэҕэ олорбуттар. Холбоһоот дэриэбинэҕэ Балыарый ийэтин тэлгэһэтигэр кыра дьиэҕэ көһөн кэлбиттэр Бу кэлэллэригэр ыаллаһан олорбут элбэх оҕолоох Ивановтар алта саастаах Федоттара (Һөөччүк) кинилэри сайыһан кэлсибит. Олох быыкааныттан бу ыалга убаммыт буолан букатын араҕыан баҕарбатах, онон төрөппүт оҕолорун кытта тэҥҥэ көрөн-истэн улахан уол оҥостон ииппиттэр. Бэйэлэрэ икки кыыс, үс уол оҕоҕо күн сырдыгын көрдөрбүттэр. Ол курдук алта оҕону атахтарыгар туруоран олох киэҥ аартыгар таһаарбыттар. Оҕолор бары ыал буолан сиэн бөҕө бэлэхтээн элбэх сиэн, бэлиэр хос сиэн эйэҕэс эбэлэрэ, эһэлэрэ.
Глафира кэнники “Ымыычаан” оҕо уһуйааныгар асчытынан үлэлээн бочуоттаах сынньалаҥҥа барбыт. Валерий Иванович үйэтин тухары сопхуоска сылгыһыттаабыт. Кинилэр туруу үлэһит дьон оҕолорун бэйэлэрин холобурдарынан ииппит буоланнар, оҕолоро туохтан да иҥнэн турбаттар. Бары анал үөрэхтээх үлэһит дьон. Төрөппүттэрин тапталларыгар убанан улааппыт буолан ханна да сырытталлар өрүү билсэллэр, сайынын бары бииргэ түмсэллэр.
Назаровтар тарбахтарыгар талааннаах, сатабыллаах дьон. Глафира иистэнэрин ааһан оҕуруонан киэргэллэри оҥорор. Валерий биир олус наадалаах идэни баһылаан нэһилиэккэ атах таҥаһын улларан дьону абырыыр. Бу эмиэ киһи эрэ барыта сатыыр идэтэ буолбатах. Олоххо көхтөөх көрүүлээх ыаллартан биирдэстэрэ. Нэһилиэккэ ыытыллар тэрээһиннэртэн хаһан да туора турбаттар.
Глафира Сергеевна өр кэмҥэ “Эбэ” түөлбэ солбуллубат салайааччытынан сылдьыбыта. Араас өйүктээх салайааччы буолан түөлбэтэ тупсарын туһугар элбэхтик сүүрбүтэ-көппүтэ. Түбэтин эр дьонун хамсатан күөл кытыытыгар оҕо оонньуур былаһааккатын туттарбыта, ытык мыраан анныгар тимиринэн сыбааркалатан боруота оҥорторон мыраан туһунан кылгас сырдатыыны суруйан ыйаабыта. Дьүөгэтинээн Мария Семеновналыын “Талба” эбээлэр түмсүүлэрин төрүттээн эбээлэри түмэн араас таһымнаах тэрээһиннэр саамай көхтөөх кыттыылаахтара. Бу дьоро киэһэҕэ, Глафира Сергеевнаҕа “Чуукаар нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо” үрдүк ааты иҥэрэн, түөскэ анньынар бэлиэнэн уонна махтал суругунан наҕараадаланна.
Валерий Иванович айылҕаттан бэриллибит чуор куоластаах оһуохайдьыт, тойуксут, ырыаһыт. Элбэх орйуоннааҕы, региональнай оһуохай күрэҕин кыайыылааҕа. Ньурба оройуонун Дархан этээччитэ. Өрүү оһуохайга улахан түһүлгэни түмэр этээччи. Валерий Ивановичка үөрүүлээх үбүлүөйүнэн эҕэрдэлээн, Ньурба оройуонун култууратын департамена “Ньурба оройуонун култууратын сайдыытыгар кылаатын иһин” диэн түөскэ анньынар бэлиэ туттардылар. Оҕолор аҕаларын утумнаан ырыанан-тойугунан бигэнэн улааппыт буолан бары ырыаһыттар, көхтөөхтөр.
Улахан кыыс Саргылана Кириллова Ньурбатааҕы инфекционнай балыыһаҕа сиэстэрэлиир, 6 оҕолоох, 2 сиэннээх. Иккис кыыс Марианна Стручкова Үөһээ Бүлүүтээҕи Үөдүгэй нэһилиэгин “Сардаана” оҕо уһуйаанын сэбиэдиссэйэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин туйгуна, Үөдүгэй нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, 3 уол оҕолоох. Улахан уол Константин Назаров култуура үлэһитэ идэлээх. Олус үчүгэйдик ыллыыр, хайа баҕарар тэрээһини иилээн–саҕалаан ыытар, театрализованнай оонньууларга оруоллары олус табатык толорор, кыыстаах уол оҕолордоох, куоракка олорор.
Орто уол Евгений Назаров Бүлүү куоракка олорор, повар идэлээх, 2 уол оҕолоох. Кыра уол Иван Назаров бэйэ дьарыктаах, суоппар идэлээх, 2 кыыс оҕолоох. Чуукаарга төрөөбүт, улааппыт тэлгэһэтигэр дьиэ–уот тэринэн дьонун кытта бииргэ олорор.
Ити курдук, төрөппүттэрэ көмүс чыычаахтара дьоллоох оҕо сааһы билэллэрин, ыраас ыра санаалаах улааталларын туһугар ахсаабат кыһамньыларын уурбуттарын, олохторун анаабыттарын сыаналаан, махтанан сүбэлэһэн түмсэн , аймахтарын, доҕотторун, ыалларын ыҥыран умнуллубат чаҕылхай кыһыл көмүс сыбаайба тэрийдилэр.
Эрдэттэн бэлэмнэммэтэх, күүтүллүбэтэх соһуччу бэлэх буолан Глафиралаах Валерий үөрүүлэриттэн дьолломмут харахтара бычалыһа кылабачыйар.
Надежда Казакова, Чуукаар