Соторутааҕыта «Саха сирин бастыҥ учууталларыгар» анал бириэмийэлэри туттарбыттара. 100 бастыҥ педагогтар истэригэр улууспут 2 учуутала баарын туһунан суруйан турабыт.
Бүгүн мин маннык үрдүк ааты сүкпүт П.С.Егоров аатынан Акана орто оскуолатын физкултуураҕа уонна ОБЗР-га учуутала Николай Николаевич Барабанскайы кытта куйаар нөҥүө кэпсэппиппин билиһиннэриэм.
Акана элбэх оҕолоох ыала Барабанскайдар тустарынан биһиги хаһыат уопсастыбаннай кэрэспэдьиэнэ Афанасий Иванов былырыын күһүн сиһилии сырдатан турар.
Онон хатылыы барбакка, Николай Николаевичтыын үлэтин, оҕолору спорка уһуйарга ханнык ньыманы туттарын, бу ситиһии хайдах кэлбитин туһунан кэпсэттибит.
Николай Николаевич эдэр сааһыттан спорду доҕор оҥостубут буолан, спортивнай үөрүйэхтэрин оҕолору үөрэтэригэр толору туһанар. Хас күн аайы Акана нэһилиэгин спортивнай саалата киэһэ хойукка диэри аана аһаҕас. Уруок кэнниттэн манна араас куруһуоктарга дьарыктана оҕолор учууталларын Николай Николаевич тула мусталлар. Үөрэнээччилэригэр кини көннөрү физкултуура учуутала эрэ буолбатах, тус сыалы тутуһуу үтүө холобура буолар. Идэтигэр бэриниилээҕин уонна иитиигэ-үөрэтиигэ ураты сыһыаннааҕын иһин ити үрдүк номинацияҕа түһэриллибитэ.
Оҕолору спорт араас көрүҥнэригэр эрчийэрэ — туспа кэпсээн. Холобура, кэнники улууска сайдан эрэр ох саанан Акана оҕолоро эмиэ дьарыктаналлар. Николай Николаевич спорт бу көрүҥүнэн аҕыйах сыллааҕыта ылсан дьарыктаммыт. Кини көннөрү ох саа кирсин тардарга эрэ үөрэппэт, оҕолорго биэрэр кылаабынай уруога — сыалгын мэлдьи кыҥаан ытар сатабыл. Дьиссипилиинэҕэ, холку, киэҥ көҕүстээх буоларга, сыалгын ситиһэр сатабылга эмиэ үөрэтэр.
— Ханнык баҕарар учуутал, математик, физик, историк да буоллун, үөрэтэр оҕолорун билиилээх, эт-хаан өттүнэн сайдыылаах, инники олоххо толору бэлэмнээх буолан тахсалларын туһугар кыһаллар, — диэн саҕалыыр Николай Николаевич. — Ол сиэринэн, мин хайа күн Акана оскуолатыгар үлэлии киириэхпиттэн, бастатан туран, оннук сыалы туруоруммутум.
Оҕолору мас тардыһыытынан дьарыктаабытым хас да сыл буолла, «Өбүгэ оонньууларыгар» бэлэмнээн эмиэ кытыннарабын. Онон эрчиллии күнүн аайы быыстала суох барар.
Итинник дьарык түмүгэр былырыын ыытыллыбыт 2009-2010 с.т. уолаттарга «Өбүгэ оонньууларыгар» 10 кылаас үөрэнээччитэ Айтал Ефремов, 9 кыл. үөрэнээччитэ Анатолий Федоров — 2 миэстэ, 9 кыл. үөрэнээччитэ Камилла Афанасьева 4 миэстэ буолбуттара.
Эмиэ былырыын ыытыллыбыт XXII «Манчары оонньууларыгар» Роберт Афанасьев, 10 кыл. үөрэнээчитэ, боруонса мэтээл хаһаайына буолбута. Г.А.Быдыгыев кэриэһигэр «Открытие сезона» диэн мас тардыһыытыгар аһаҕас турнирга 2013 с.т. оҕолорго 6 кыл. үөрэнээччитэ Гриша Николаев (40 кг) — 1 миэстэ, 2011-2012 с.т. 7 кыл.үөрэнээччитэ Айгылаан Афанасьев (40 кг) — 1 миэстэ, 8 кыл. үөрэнээччитэ Эрик Федотов (40 кг) — 3, Тимур Афанасьев (50 кг) — 3 миэстэ, 8 кыл. үөрэнээччитэ Рустам Николаев (70+) — 1 миэстэ, 2009-2010 с.т. 9 кыл. үөрэнээччитэ Толя Федоров (50 кг) — 1 миэстэни ылбыттара.
2011 уонна онтон алын с.т. кыргыттарга 8 кыл. үөрэнээччитэ Юлиана Иванова — 3 миэстэ, 2009-2010 с.т. 10 кыл.үөрэнээччитэ Вера Жиркова 1 миэстэ буолбута.
2011-2012 уонна 2013-2014 с.т. оҕолорго мас тардыһыытыгар аһаҕас турнирга Рустам Николаев — 2, Ньургун Николаев 3 миэстэни ылары ситиспиттэрэ.
Национальнай спорт көрүҥнэригэр былырыын күһүн Григорий Николаев (6 кылаас) уонна Тимур Афанасьев (8 кылаас) кыттыбыттара, 3 миэстэ буолбуттара.
Быйыл тохсунньуга Үөһээ Бүлүүгэ мас тардыһыыга Григорий Николаев «Саҥа аат» диэн анал бирииһи ылбыта. Анатолий Федоров — 2 миэстэ, Афанасьев Тимур уонна Вера Жиркова 3 миэстэ буолбуттара. Ньургун Николаев уонна Рустам Николаев кыттан уопут ыллылар.
Быйылгы «Лөгөй мадьынылара» өрөспүүбүлүкэтээҕи күрэххэ 6 оҕо кыттыбытыттан Тимур Афанасьев 3 миэстэ буолбута. Өрөспүүбүлүкэҕэ бастыыр иһин мас тардыһыытыгар бас күрэскэ Жиркова Вера, Тимур Афанасьев 3 миэстэ буолбуттара. Николаев Рустам Бүтүн Арассыыйатааҕы бас күрэскэ 2 төгүл баран кыттан кэлбитэ, — киэн туттар учуутал.
Н.Н.Барабанскай 2015 сылтан оскуола иһинэн «Эрэл» спортивнай кулуубу салайан үлэлэтэр, 2023 сылтан «Белый медведь» байыаннай-патриотическай кулуупка үлэлиир. Улуустааҕы «Снежный барс» күрэххэ кыттан сылын аайы миэстэлэһэллэр. Былырыын «Патриот» байыаннай-спортивнай оонньууга 3 миэстэни ылбыттара.
— Ол быыһыгар үөрэнээччилэри НПК кытыннара сылдьыбытым, — диир Николай Николаевич. — Улахан уолбут Григорий 3 сыллааҕыта «Кроссфит как метод подготовки сдачи нормативов ГТО» диэн дакылаатынан «Шаг в будущее» НПК республиканскай этабыгар бастаан «Открой в себе ученого» НПК-ҕа Санкт-Петербурга баран кыттан кэлбитэ. Бу улахан ситиһиим дии саныыбын. Маннык хабааннаах конференцияларга кытта илигим.
Дьэ чахчы бу кэпсэммит барыта Николай Николаевич дьаныардаах үлэтин түмүгэ.
Кини бэйэтэ мас тардыһыытынан, ох саанан дьарыктанар. Нэһилиэктэр спартакиадаларыгар, кэлин волейболга, дартска кыттар буолан эрэр.
Учуутал быһыытынан болҕомтотун оҕо чөл туруктаах, бэйэтин эт-хаан өттүнэн кыанар буоларыгар, бириэмэтин сөпкө аттара үөрэнэригэр уурар. Оннук оҕо инники сыалын ситиһэр, олоххо тулуурдаах, дьулуудаах, дьаныардаах буолар диэн тоһоҕолоон этэр. Сүрүн физкултуура уруогун кэнниттэн эбиэт кэннэ уруок таһынан бэлэмнэниигэ оҕолор залга эрчиллэ кэлэллэригэр хаһан да хойутаабаттар, дьарыктарын олох көтүппэттэр, кэлэ тураллар. Дьиэҕэ үлэлэрин эҥин бириэмэтигэр толоро үөрэнэллэр, залга сылдьар баҕаттан барытын ситэрэн-хоторон баран кэлэллэр. Оҕолору дьарыкка талааһын диэн суох эбит. Ким баҕалаах кэлэн мас тардыһыытынан, ох саанан, өбүгэ оонньууларынан сөбүлээн дьарыктаналлар.
Спорка түмүк тута көстөр: табаҕын эбэтэр сыыһаҕын, ситэҕин эбэтэр куоттараҕын. Онтон педагогикаҕа үлэҥ түмүгэ, туһата, ситэн-хотон сириэдийэн тахсара хас эмэ сыл устата буолар. Николай Барабанскай үөрэнээччилэрин араас таһымнаах күрэхтэргэ ситиһиилэрин истэн биири өйдүүгүн: олоҕор чопчу сыалы туруоруммут учуутал хаһан даҕаны сыыспат. Онтон үөрэҕин спорду кытта тэҥҥэ дьүөрэлээн утумнаахтык дьарыктанар оҕо дьиссипилиинэлээх, тулуурдаах, дьаныардаах буола улаатар. Ол инники олоҕор улахан оруоллаах.
— Кэргэниҥ Саха сирин 100 бастыҥ учууталын иһигэр киирбитэ туохтан буолуо дии саныыгын? — диэн кэргэнэ Мария Устиновнаттан ыйыттым:
— Улахан ситиһии төрдө, мин санаабар дьиэ кэргэнтэн саҕаланар буоллаҕа дии. Кэргэниҥ, оҕолоруҥ өйөбүллэрэ оруолу ылар. Биһиги аҕабыт төһө даҕаны күнүн үөрэнээччилэрин кытта оскуолаҕа, онтон спортзалга атаарар курдугун иһин, дьиэ кэргэнигэр олус болҕомтолоох. Оҕолорбут аҕаларын кытта тэҥҥэ эрчиллэллэр.
Аны туран учуутал ситиһиитэ кэллиэгэлэриҥ сыһыаннарыттан эмиэ тутулуктаах, араас күрэхтэһиилэргэ оҕолору илдьэргэр кинилэр өйөбүллэрэ наада. Төрөппүттэр эмиэ олус өйүүллэр.
Ситиһии киһи үлэтигэр сыһыаныттан, бэриниилээҕиттэн кэлэр дии саныыбын. Хас биирдии киһи талан ылбыт идэтин сөбүлүөхтээх, оччоҕо ситиһии даҕаны кэлэр.
Биһиги Аканаҕа 2013 сыллаахха үлэлии кэлбиппит. Мин нуучча тылын учууталынан, аҕабыт оскуолаҕа оруобуна физкултуура учууталын миэстэтэ тахсан, физкултуура учууталын үөрэҕэр киирдэххинэ үлэҕэ ылыахпыт диэннэр физкултуурунай үөрэххэ 2014 с. кэтэхтэн туттарсан, 2019 с. СВФУ-ну бакалавры бүтэрбитэ. Сылга иккитэ сессиятыгар барара.
Кини дьиҥнээх патриот. Үлэтин наһаа сөбүлүүр, оҕолору кытта сылдьарын, дьарыктыырын ордорор, наар залга сылдьар, кинини залтан кыайан ыҥырбаккын. Спортзал күн аайы киэһэ 7-9 чааска диэри үлэлиир. Батыһа сылдьан араас күрэхтэһиилэри кэрийэллэр. Оҕолор баҕараллар уонна мантан сайдаллар, элбэххэ үөрэнэллэр диир, онон күрэхтэргэ мэлдьи кытыннарар.
Учуутал Н.Н.Барабанскай кылаабынай кыайыыта, сүрүн бирииһэ — спорду кыраларыттан доҕор оҥостубут үөрэнээччилэрэ кэлин бэйэлэригэр эрэллээх уонна күүстээх өйдөөх-санаалаах буола улааталлара. Түмүккэ оҕолор улахан олоххо туох саппаастаах бараллара ол баар киһиэхэ букатын иҥэн хаалар сатабыл.
Лариса ДОРОФЕЕВА