Акана оскуолата төрүттэммитэ 95 сылын көрсө историк, кыраайы үөрэтээччи, РФ норуотун үөрэҕириитин туйгуна, «Саха Азия оҕолоро» Аан дойдутааҕы бириэмийэ лауреата, педагогическай наука кандидата, 10 кинигэ ааптара, оҕону патриотическай иитиигэ аналлаах 25 кинигэни бэчээттэппит Васильев Герасим Иванович туһунан ахтан-санаан ааһабын.
Герасим Иванович Акана 8 кылаастаах оскуолатыгар история учууталынан үлэлиир кэмигэр 1967 с. кыраайы үөрэтэр куруһуок арыйан, салайар кылааһын оҕолорунуун тэрээһиннээхтик дойдуларын ытык сирдэрин, оройуон элбэх ытыктанар дьонун олохторун, сэрии алдьархайдаах сылларын үөрэтэллэрэ.
Ол куруһуогун 1968-1970 сс. «Кыһыл суолдьут» диэн көрдүүр-чинчийэр кулуупка уларытан Аҕа дойдуну көмүскүүр сэрии бэтэрээннэригэр 1000 суругу суруйаллар, 767 суругу, хаартыскалары, ахтыылары хомуйаллар. Хомуйбут матырыйаалларынан «Бойобуой албан аат» хоһо тэрийэн үлэлэтэр.
1973 с. Марха оскуолатыгар дириэктэринан ананан көһөн барар. 3 cыл дириэктэрдээн баран Өйдөбүнньүктэри оҥоруунан дьарыгырар. Акана оскуолатыгар саҕалаабыт сэрии бэтэрээннэрин олохторун үөрэтэрин салҕаан, Марха нэһилиэгэр Албан аат музейын салайааччытынан үлэлиир. Оборона министерствотын архыыбыгар тиийэ үлэлээбит. Кини үүнэр көлүөнэҕэ үйэлээх үлэлэрин хаалларар эдэрдии эрчимнээх, күүстээх санаалаах учууталлар Учууталлара этэ.
Герасим Иванович олоҕун аргыһыныын, тапталлаах кэргэниниин, 4 оҕо күн күбэй ийэтиниин, кэрэчээн сиэннэр эйэҕэс эбээтиниин, саха тылын сүмэтин элбэх үөрэнээччигэ иҥэрбит РСФРС норуотун үөрэҕириитин туйгуна, учууталлар Учууталлара Местникова Мария Алексеевналыын 47 сыл дьоллоох олоҕу олорбуттара. Кыра уоллара Васильев Иван Герасимович СӨ култууратын туйгуна, Туймаада ыһыаҕын норуотун дьонугар алҕаан арыйааччы биллиилээх Алгыс Уйбаан.
Ити курдук Васильев Герасим Иванович уонна Местникова Мария Алексеевна түстээбит үтүө үгэстэринэн, дьоһун олохторунан, айбыт-туппут элбэх айымньыларынан үүнэр көлүөнэҕэ, кэнэҕэс ыччакка үйэлэргэ салҕаннын!
Герасим Иванович биһиги кылааспыт салайааччыта этэ, география уруогун үөрэтэрэ. Кылааспытыгар «Тыыннаах муннук» арыйан, кустары, куобахтары дьуһуурустубалаан сөбүлээн көрөр-харайар буоларбыт. Оскуола таһыгар балаҕан туттаран музей аспыттааҕа, онно ыаллартан былыргы малы-салы, үрүҥ көмүс ньуоскалары-бииккэлэри, тарааҕы хомуйан туттарбыппыт. Ийэм тарааҕын, хас да ньуоска биэрбиппин өйдүүбүн. Наһаа үчүгэй, баай музей этэ.
6-с кылаастан «кыһыл суолдьут» буоламмыт буойуннарга сурук бөҕө суруйарбыт, онтубут эппиэтин күүтэммит, почтальон Макаров дьиэтин таһыгар кылааһынан мустан почтаны күүтэрбит, сурук бөҕөтүн тутарбыт. Кылааспытыгар «Музей боевой славы» оҥорон, элбэх стендэни хаартыскалары сыһыаран оҥорбуппут, санаабытыгар биһиги кылааспыт саамай интэриэһинэй, үчүгэй кылаас этэ.
7-с кылааска саас мастары, хатыҥнары түөрэн наһыыкканан таһан оскуолабыт тула олордубуппут, ол хатыҥнарбыт билигин силигилии баараҕайдык үүнэн тураллара харахпытын, дууһабытын үөрдэр. Маҕаһыын утары Бучукаарга анаан цеменинэн кутан памятник туруорбуппут. Онтон сайын 10 хонукка Бүлүү куоракка экспедицияҕа кылааһынан баран, сэрии бэтэрээннэрин кытта көрсүһүүлэргэ, Саһыл Сыһыыга комсомолецтар бэлиэ сирдэригэр тиийэн Өйдөбүл кэриэстэбилигэр, хас да дэриэбинэҕэ оскуолаларга көрсүһүүгэ сылдьыбыппыт.
Бүлүү оройуонугар экспедиция кэмигэр. 1969 с.
Ити күннэргэ Бүлүү педучилищетын уопсайыгар түһэн, хонор-аһыыр этибит. Училище дириэктэрэ Иванов Михаил Спиридонович наһаа сылаастык көрсөн биһиэхэ туох да кыһалҕаны биллэрбэтэҕэ. Герасим Ивановичпыт сөптөөхтүк быһаарсыытын, дьаһаныытын түмүгэ буоллаҕа дии. Ити экспедицияҕа баран кэлээһиммит Васильева Галя, Гагарина Тина уонна мин 8-с кылаас кэннэ Бүлүү училищетыгар үөрэнэн “Улахан учуутал” буолбуппут туоһута. Габышева-Гагарина Христина, мин быйыл 52-с сылбытын үөрэҕириигэ ситиһиилээхтик үлэлии сылдьабыт.
Герасим Иванович миигин кытта кэлин да сибээһин быспатаҕа, кэнбиэрдээх суругунан суруйсара, кинигэлэрин почтанан посылкалаан ыытара. Бүтэһигин 90-с сылга Нац.архыыпкка көрсүбүппүт, онно миэхэ кэс тылын этэн суругун биэрбитэ: “Кыһыл суолдьут” кулуубуҥ үлэтин куорат оскуолатыгар тэрийэн салҕаа. Тыыл бэтэрээннэрин, сэрии оҕолорун кытта көрсөн үйэтитэлээ».
Онон күндү учууталым кэриэһин толорон, 2015 с. оскуолам музейыгар ПИК “Красный следопыт” кулуубун үрдүк ситиһиилээхтик үлэлэтэбин. Бу кэнники 2021-25 сылларга Бүтүн Арассыыйатааҕы куонкурустарга суолдьуттарбыныын 1.200.000 солк. Грант ылбыппыт, Гран-при, 1-2 ст. дипломнар элбэхтэр.
Ахтыым бүтэһигэр, 1968 с. Акана оскуолатыгар Сэбиэскэй Союз Дьоруойа Н.Н.Чусовскойу көрсөөһүммүт бэйэм тус олохпор дьылҕам инникитэ буолбут эбит.
Дьоруой Н.Н.Чусовскойу кытта көрсүһүүгэ. 1968 с.
45 сыл бииргэ ыал буолан дьоллоохтук олорбут тапталлаах доҕорум Анатолий Чусовской Дьоруой двоюроднай быраата. Күндү учууталым Герасим Ивановичка патриотическай тыыҥҥа-хааҥҥа уһуйбутугар махталым улахан, доҕорум Анатолий Чусовской сырдык аатын-суолун үйэтитэргэ кыаҕым баарынан кыһаныам!
Чусовская Христина Ивановна, Дьокуускай к. 26 №-дээх оскуолатын түмэлин салайааччыта, СӨ үөрэҕириитин туйгуна, Акана 8 кылаастаах оскуолатын 1970 с. выпускницата, “Кыһыл суолдьут”.
Сүрүн хаартыскаҕа: Герасим Иванович үөрэнээччилэрин кытта. 1969 с.