Олоххо араас ыксаллаах, дьон доруобуйатыгар кутталлаах быһыы-майгы үөскээтэҕинэ, дэҥ-оһол түбэлтэтэ, быһылаан таҕыстаҕына, эбэтэр айылҕа алдьатыылаах күүһүн утары турунар, чөлүгэр түһэриигэ кыттыһар анал сулууспа — Ньурбатааҕы көрдүүр-быыһыыр этэрээт, Саха Өрөспүүбүлүкэтин быыһыыр сулууспата быйыл үлэлээбитэ 10 сыл буолла.
Ньурбатааҕы көрдүүр-быыһыыр этэрээт өрөспүүбүлүкэҕэ 11 подразделениелар ортолоругар бастыҥ сулууспанан биллэр. 2023 уонна 2024 сыл түмүгүнэн «Лучший отряд по Республике Саха (Якутия)» буолбуттара даҕаны элбэҕи этэр.
Ньурбатааҕы этэрээт салайааччыта Афанасий Романович Ноев үлэ-хамнас туһунан кэпсээтэ:
— Кылгастык история быыһын сэгэттэххэ, 2015 сыл олунньу 10 к. өрөспүүбүлүкэ Баһылыга Е.А.Борисов Бүлүү бөлөх улуустарыгар быыһыыр подразделениены аһарга сорудахтаабыта. Ити сыл олунньу 27 күнүгэр Үөһээ Бүлүүгэ уонна Ньурбаҕа Бүлүүтээҕи көрдүүр-быыһыыр этэрээт тэриллэрин туһунан бирикээс тахсыбыта. Мин саҥа тэриллибит этэрээккэ спасатель дуоһунаһыгар ылыллыбытым уонна Бүлүү этэрээтин Ньурбатааҕы филиалын старшайынан ананан үлэбин саҕалаабытым.
Ахсынньы саҥатыгар улуус дьаһалтата саҥа тэрилтэҕэ Ст.Васильев уулуссаҕа турар арочнай гараж дьиэтин анаабыта. Ол дьиэни оҥостон, 2016 сыл балаҕан ыйын 9 күнүгэр Ньурбатааҕы подразделение базата үөрүүлээх быһыыга аһыллан, күн бүгүнүгэр диэри онно олохсуйан үлэлии олоробут.
Бастакы көрдүүр үлэбит 2015 сыл сэтинньитигэр Ньурба таһыгар олохтоох киһи сүппүтүн көрдөөһүнтэн саҕаламмыта. 4-с сууккатыгар Күндээдэттэн 50 км сиргэ тайҕаттан булбуппут.
Бастаан саҕалыырбытыгар Ньурба, Сунтаар, Ленскэй, Мииринэй, Өлөөн улуустарын хабан үлэлиирбит. Онон эрэ муҥурдаммакка, Бүлүү бөлөх улуустарынан, Орто Халыманан, Амманан ыҥырык киирдэ даҕаны барарбыт. Бүлүү улууһугар ракета тобохторун көрдөөһүҥҥэ 2 сыл бараммыт үлэлээн турардаахпыт.
Улуус дьаһалтата бастакы сылбытыгар техниканан көмөлөспүтэ: УАЗ массыына, мотуордаах тыы, гусеницалаах снегоболотоход уо.д.а. наадалаах тэриллэри ылан биэрэн улахан өйөбүл буолбута.
2020 сыллаахха Ньурбатааҕы подразделение туспа этэрээт быһыытынан тэриллибитэ. Саҥа техника уонна оборудование анаммыта. Хас да сыл буолан баран эбии штат көрүллүбүтэ. Билигин онон 10 быыһааччы үлэлиир.
10 сыл устата Ньурба быыһааччылара барыта 1485 көрдүүр-быыһыыр үлэни ыыттылар, аварийнай-быыһыыр уо.д.а. суһал көмөнү оҥордулар, үөрэхтээһини уонна куттал суох буолуутун хааччыйыыга аналлаах араас тэрээһиннэри ыытабыт, рейдэҕэ тахсабыт. Дьаархан оскуолатын базатыгар «Спасатель» профильнай кылаас аһыллан үлэлээн эрэр, онно биһиги үлэһиттэрбит үөрэх ыыталлар.
Бу сылларга уопсайа 268 киһини быыһаатыбыт, куттала суох сиргэ таһаардыбыт. Хомойуох иһин, 56 киһи өлүгэ булулунна, 17 киһи сураҕа суох сүттэ.
Сүрүн болҕомтобутун араас быһылааннарга тутатына барарга бэлэм буоларга уурабыт. Кэнники кэмҥэ ууга быһылаан түбэлтэтэ элбээбитинэн водолазнай станцияны үлэлэтии наадата уһулуччу суолталаммыта. Биһиги этэрээт үлэлиэҕиттэн маннык станция аһыллыытын туруорсубуппут.
Бу ааһан эрэр 2025 сылга этэрээт инники сайдыытыгар биир сүрүн кэрдиис кэмэ саҕаланна — олунньуга Ньурбатааҕы көрдүүр-быыһыыр этэрээт базатыгар 4 киһилээх водолазнай станция аһылларын туһунан сөбүлэһиигэ илии баттаммыта. Улуус дьаһалтата аналлаах тэриллэри сороҕун атыылаһан биэрбитэ, СӨ быыһыыр сулууспата 3 үлэһиппитин 4 разрядтаах водолазтарга үөрэппитэ, тиийбэт тэриллэринэн хааччыйбыта.
Билигин этэрээт өрөспүүбүлүкэ арҕаа өттүгэр нэһилиэнньэҕэ суһал көмөнү, водолаз үлэтин оҥорорго бэлэм буолла. Бэйэбитин бэйэбит толору дьаһанарбытыгар станцияҕа водолаз-руководитель спусков (6 разрядтаах) наада. Билиҥҥитэ ити үлэни Дьокуускайтан исписэлиис оҥорор.
Ити курдук Ньурбатааҕы быыһыыр этэрээт үлэтин хайысхата кэҥээн бу сыллар тухары бэйэтин аналын чиэстээхтик толорон үлэлии-хамсыы сылдьар — нэһилиэнньэ ыҥырыытынан, баһаартан саҕалаан халаан уутун кэмигэр, суолга дэҥтэн айылҕаҕа тахсар быһылааннарга тиийэ. Кинилэр сүрүн сыаллара биир — дьон олоҕун быыһааһын, бастакы көмөнү оҥоруу уонна кутталлаах сирдэртэн таһаарыы.
Ыксал тирээтэҕинэ дурда-хахха буолар, алдьархайы халбарытар, биһиги эрэнэр, көмүскэл көрдүүр саамай хорсун санаалаах, ыксаллаах быһыыга бэйэлэрин харыстаммакка, олохторугар кутталы аахсыбакка эмсэҕэлээбиттэргэ көмө оҥоро тиэтэйэр үлэлээх быыһааччыларбытын үбүлүөйгүтүнэн эҕэрдэлиибит. Нус-хас олоҕу, этэҥҥэ буолууну, ыксаллаах быһыы-майгы түбэлтэтэ аҕыйыырыгар баҕарабыт.
Лариса ДОРОФЕЕВА