Бу күннэргэ мин эмиэ наадабынан Ньурбаҕа баар аптекалары барыларын кэрийдим. Сыана араастаһара сөхтөрдө: ханна эрэ ыарахан, ханна эрэ ол эмиҥ сыаната арыый удамыр. Ол эмиэ өйдөнөр.
Федеральнай сокуоҥҥа этиллэринэн, киһи олоҕун быыһыыр суолталаах эмп-томп ахсааныгар киирбэт эмп сыанатын аптекалар бэйэлэрэ олохтууллар. Мэдиссиинэ бородууксуйатын сыанатын судаарыстыба хонтуруоллаабат, ол иһин атыыһыттар розницанан атыыга сыананы бэйэлэрэ быһаллар.
Биһиэхэ хас да аптека баар, этэргэ диэри, талбыт сиргиттэн, ханна сыаната чэпчэкитин көрөҥҥүн атыылаһаҕын.
Арай аптекалары кэрийэ сылдьан биири бэлиэтии көрдүм. Куорат киинигэр баар аптекаҕа эминэн босхо туһанааччы киһи чэпчэтиилээх эмэ аны бэриллибэт буолбутун ааһан атыыга олох да суоҕун истэн төнүннэ. Аны биир оннук атыылаһааччы харчыга ылыан эмин сыаната аһара ыарахан эбит диэн ылбатаҕын, онтон аптека үлэһитэ баҕар сыл бүтүүтэ льготниктарга үбүлээһин көрүллүө дииллэр диэн эппитигэр онно эрэллээх барда.
Мин эмиэ эминэн босхо туһанааччылар категорияларыгар киирсэр дьиэ кэргэннээх буоламмын интэриэһиргии иһиттим. Эминэн-томунан федеральнай уонна регионнааҕы чэпчэтиинэн туһанар дьон хас да категорията баар: 3 сааһыгар диэри оҕолор, инбэлииттэр, сэрии кыттыылаахтара, бойобуой дьайыылар бэтэрээннэрэ, Арассыыйа Геройдара, чопчу ыарыылаах эмтэнээччилэр уо.д.а.. Ону даҕаны эмиҥ киһи олоҕун быыһыыр суолталаах эмп-томп ахсааныгар киирбит буоллаҕына эрэ быраас рецебынан босхо бэриллэр.
Сылын аайы маннык өйөбүлүнэн улуус олохтоохторун сорох категориялара туһанан кэллилэр. Арай бу кэнники кэмҥэ «босхо эмпитин аны биэрбэт буолбуттар, үбүлээһинэ бүппүт», — диэн саҥа иһиллэр буолла.
Биһиэхэ улууска чэпчэтиинэн туһанар дьоннору эминэн хааччыйыы хайдаҕын туһунан билээри уонна балаһыанньа мантан инньэ уларыйыан сөп дуо диэн ыйытыктаах улуус кылаабынай бырааһа Артем Михайлович Ксенофонтовтыын көрүстүм:
— Эминэн хааччыллыы, чуолаан босхо эминэн, үбүлээһинэ бүппүт диэн сурах баар. Балаһыанньа ис дьиҥэ хайдаҕый?
— «Льготное лекарственное обеспечение» диэн өйөбүл көрүҥэр норматив диэн баар. Бастаан онтон саҕалыахха. Норматив федеральнай уонна региональнай чэпчэтии диэҥҥэ арахсар. Ханнык категория оннук чэпчэтиинэн туһанарын туһунан испииһэктээх: инбэлииттэр, бэтэрээннэр, Ленинград блокадатын кыттыылаахтара уо.д.а.
Бу алтынньы ыйга диэри кэмҥэ эһиилги сылга федеральнай чэпчэтии ыларга сайаапка биэриэххэ сөп этэ. Оччоҕуна ити категория дьоно бу кэлэр 2026 сылга эмкэ, айан ороскуотугар, санаторийга сынньаныыга чэпчэтиинэн туһаныахтаахтара. Ону сорох дьоннор пенсияларын кээмэйин улаатыннараары бу өҥөттөн аккаастанар түбэлтэлэрэ эмиэ баар. Пенсияларыгар ыйга 2-3 тыһ. эрэ эбиллэр, ону кинилэр бу федеральнай чэпчэтиилэриттэн барытыттан аккаастанан кэбиһэллэр.
Аны региональнай чэпчэтиилэргэ сиһилии тохтуохха. Региональнай чэпчэтии диэн республика көмөтө, туспа категориялардаах: инбэлииттэр, үлэлээбэт пенсионердар, оҕолор, элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн, кыаммат араҥа. Бу 2025 сылга эмиэ нормативтаах, биир киһиэхэ ыйга 1200 солк. көрүллэр. Дьиҥэр маннык чэпчэтии республика эбэһээтэлистибэтэ буолбатах, бу көмө биир көрүҥэ.
Киһи доруобуйатын бэйэтэ көрүнүөхтээх. Эрдэттэн профилактиканан дьарыктаныахтаах, прививка ылыахтаах, кэмигэр диспансеризацияны барыахтаах, оччоҕо ыалдьыа суохтаах. Эттим дии ити, нуорма ыйга — 1200 солкуобай, сыллааҕыта 14400 тэҥнэһэр. Онтон препарат сыаната хайдах даҕаны 1200 солк. буолбат, системнай ыарыылаахтар эмнэрэ 40 тыһ. диэри тиийиэн сөп.
Улууска льготниктар ахсааннара хас да тыһыынча киһи. Олор ахсааннарын учуоттаан быйыл уопсайа биһиэхэ 38 мөл.116 тыһ.360 солк. үп көрүллэн кэлбитэ. Мантан улахан дьон киэнэ — 24 мөл.600 тыһ., оҕолорго тиксэрэ — 13 мөл.400 тыһыынча. Бу күҥҥэ барытын кэриэтэ түҥэтэн олоробут. Оҕолорго 5 мөл. суумалаах экономия таҕыста. Билигин биһиги ол сууманы оҕолортон улахан дьоҥҥо көһөрөн биэриэхтээхпит, онно үлэ барар. Оччоҕуна сыл бүтүүтэ 5 мөл. солк. сууманы босхо эмкэ биэриэхпитин сөп.
Манна 2 түгэҥҥэ тохтуом. Тоҕо оҕолорго кэмчилээһин таҕыста? Босхо бэриллэр эмтэр испииһэктэрэ баар, киһи олоҕун быыһыыр суолталаах эмп-томп реестра диэн. Ол онно киирбит эмтэр эрэ босхо бэриллэллэр. Былырыын арыый атыннык дьаһаныллыбыт этэ. Быйыл биһиги онно уларытыы киллэрдибит. Саҥа үлэлии кэлэн баран эминэн хааччыйыыны сааһылаатым. Наһаа элбэх атын эмнэри биэрэ олорбуппут көстөн кэллэ.
Ону сэргэ «Международные непатентованные названия препарата» диэн баар. Препарат биир сүрүн көмөлөһөр веществолаах, ону учуоттаан чэпчэки сыаналаах бэйэбит дойдубутугар оҥоһуллар эмтэргэ көстүбүт. Холобур, аспирин дьайыыта син биир ацетилсалициловая кислота курдук. Кардиогманил веществота эмиэ ацетилсалициловая кислота. Кардиомагнилга, боростуойдук быһаардахха, магний эбэн баран сыаната 1 тыһыынча, онтон аспирин — 30 солкуобай. Дьайыылара биир.
Итинник сааһылаан экономия таҕыста, ол оннугар билигин элбэх киһиэхэ үппүт тиийиэ. Мин улуус 19 нэһилиэгэр, Ньурбаҕа эмиэ олохтоохтору кытта көрсүһүүлэргэ мэлдьи ити туһунан кэпсиибин, дьон бэйэтин доруобуйатын бэйэтэ эрдэттэн көрүнүөхтээх диэн тоһоҕолуубун.
Онон сыл бүтүөр диэри хамсааһыны күүтэбит. Доруобуйа харыстабылын министиэристибэтин кытта үлэлэһэн сурукпут билигин Үп министиэристибэтигэр тиийбитэ. Сотору кэминэн «передвижка» оҥордохторуна улахан дьоҥҥо 5 мөл. солк. сыл бүтүөр диэри биэриэхпит. Балаһыанньа итинник.
— Эми-тому амбулаторияларга, ФАП-тарга эмиэ атыыланар. Манна балаһыанньа хайдаҕый?
— Улууска 9 врачебнай амбулатория уонна 11 ФАП үлэлиир. Онно барытыгар былырыын аптекалары арыйдыбыт. Ньурбаҕа поликлиникаҕа эмиэ аптека арылынна. Нэһилиэк баһылыктарыгар барыларыгар нэһилиэнньэҕит ханнык эмнэргэ, мэдиссиинэ тэриллэригэр, туохха чуолаан наадыйалларын чуолкайдааҥ диэн сурук ыыппыппыт. Эппиэттээбит нэһилиэктэргэ олохтоохтор наадыйыыларын учуоттаан, ону атыылаһан илдьэн, билигин бары толору хааччылыннылар.
Лариса ДОРОФЕЕВА
Сүрүн хаартыска ИИ көмөтүнэн оҥоһулунна