Быйыл Өҥөлдьөттөн төрүттээх биир дойдулааахпыт, Саха АССР үтүөлээх тутааччыта, Дьокуускай куорат бочуоттаах олохтооҕо, Саха АССР IV-VI ыҥырыылаах Үрдүкү Сэбиэтин дьокутаата, тыыл уонна үлэ бэтэрээнэ Михаил Федорович Алексеев Социалистическай Үлэ Дьоруойун үрдүк аатын ылбыта 60 сылын туолла.
Киниэхэ ССРС Үрдүк Сэбиэтин Президиумун 1966 с. бэс ыйын 11 күнүнээҕи Ыйааҕынан «хапытаалынай тутууга сэттэ сыллаах былаан сорудахтарын толорууга уһулуччу ситиһиилэрин иһин» маннык үрдүк үрдүк наҕараада иҥэриллибитэ.
Тутууга 45 сылын анаабыт Михаил Алексеев — төрөөбүт дойдутун, дьонун-сэргэтин киэн туттуута. Кини 2028 с. олунньу 15 к. Ньурба улууһун Тэҥкэ сэлиэнньэтигэр Федор Петрович уонна Дарья Федоровна Алексеевтар дьиэ кэргэттэригэр 7-с оҕонон төрөөбүтэ. Кини отой кыратыгар аҕата, оттон ийэтэ кини 8 саастааҕар олохтон туораабыттара. Аҕа дойду Улуу сэриитин кэмигэр сут-аччык сылларга бииргэ төрөппүттэрин сүтэрэн, Михаил Алексеев дьиэҕэ собус-соҕотоҕун хаалбыта. 3-с кылааска диэри Өҥөлдьөҕө оскуолаҕа үөрэммитэ. Сайын «Кыһыл Тэҥкэ» холкуоска бостуугунан үлэлиирэ. Аһыыр, сылааска хонор кыһалҕаттан ыаллары кэрийэн хонуктаан сылдьыбыта.
Ол сырыттаҕына, кини дьолугар, «Кыһыл Тэҥкэ» холкуос бэрэссэдээтэлэ Николай Степанов ФЗО-ҕа (фабричнай-заводскай үөрэх) ыытаары Ньурбаҕа киллэрбитэ. 1943 с. Ньурба оройуонуттан Дьокуускайга ФЗО-ҕа 54 оҕону ыыппыттара. Борохуотунан атырдьах ыйыттан балаҕан ыйын ортотугар диэри айаннаан тиийбиттэр.
Михаил Алексеев 1 сыл ФЗО-ҕа үөрэнэн 16 сааһыгар болуотунньук идэтин баһылаабыта. ФЗО оскуолата «Якутстрой» трест иһинэн үлэлиирэ. Оччолорго «Якутстрой» трест управляющайынан Ефим Львович Жорницкай үлэлиирэ. Кини ФЗО үөрэнээччилэригэр аҕалыы сыһыаннааҕа. Таҥастарын-саптарын көрөрө, көмөлөһөрө. ФЗО үөрэнээччилэригэр анаан Рабочай городокка остолобуой астарбыта. Үлэһит буолбут ФЗО выпускниктара ыал буоллахтарына уопсайга хос, онтон кэлин кыбартыыра бэрдэрэрэ.
Саҥа саҕалыыр тутааччы Михаил Алексеев нуучча үтүөкэн киһитэ Михаил Козлов салайар биригээдэтигэр түбэспитэ. Ыскылааттары, 2 этээстээх олорор дьиэлэри, аэровокзал мас дьиэтин уо.д.а. туппуттара. Сарсыарда 7 чаастан саҕалаан, киэһэ хойукка диэри үлэлииллэрэ. 1949 с. Михаил Алексеев бэйэтин биир дойдулааҕын, Таркаайы нэһилиэгиттэн төрүттээх Дарья Сербякованы көрсөн билсэн, эһиилигэр ыал буолбуттара.
1954 с. Михаил Федорович 26 эрэ саастааҕар комсомольскай-ыччат кэлим биригээдэтин биригэдьииринэн анаммыта. 50 киһилээх каменщиктар, штукатурдар уонна малярдар биригээдэлэрин салайбыта. Михаил Федорович биригээдэтин кытта тэҥҥэ үлэлиирэ, бэйэтинэн холобур көрдөрөрө. 1955 с. кини араас эбийиэктэргэ үлэтин нуорматын 207% уонна 225% толорон, «Якутстрой» бастыҥ үлэһиттэрин иһигэр киирбитэ, харчынан бириэмийэлэммитэ.
М.Ф.Алексеев биригээдэтэ 1950-с сылларга 4 этээстээх хлебозавод дьиэтин, оҕо комбинатын, трест улахан таас гараһын туппута, баартыйа обкомун дьиэтин (билиҥҥинэн ФСБ дьиэтэ), Нуучча драматическай тыйаатырын, СГУ кылаабынай куорпуһун тутуспута. Михаил Федорович матырыйааллары көдьүүстээхтик туһаныыны көҕүлээччи буолбута, бастакынан тутууга саҥа теплоизоляционнай матырыйааллары олоххо киллэрбитэ. Кини салайар биригээдэтэ сыллата производственнай былаанын аһара толороро.
Михаил Федорович 1955 с. олунньутугар Саха АССР дьокутаатынан талыллыбыта. Ити сыл от ыйыгар баартыйаҕа киирбитэ. Үрдүк көрдөрүүлээх үлэтин иһин 1957 с. Ленин уордьанынан наҕараадаламмыта, семилетка түмүгүнэн киниэхэ Социалистическай Үлэ Дьоруойун аата иҥэриллибитэ.
М.Ф.Алексеев үөрэнээччитэ, тутуу эйгэтигэр 40 сыл ыстаастаах үлэ бэтэрээнэ Михаил Ивановович Атласов маннык ахтар: «Усолье-Сибирскэйдээҕи тутуу оскуолатын бүтэрэн бетонщик-формовщик идэтин ылбытым. «Якутстрой» бетон собуотугар үлэбин саҕалаабытым. Аармыйа кэнниттэн Алексеев биригээдэтигэр подсобнай оробуочайынан киирбитим. Ол кэмҥэ Михаил Федорович номнуо Ленин уордьанын кавалера уонна САССР Үрдүкү Сэбиэтин дьокутаата этэ. Кинини биригээдэ дьоно бары убаастыырбыт, тылын истэрбит. 3 сылынан мин 4-с разрядтаах каменщик буолбутум. Манна мин аҕа саастаах табаарыстарым өҥөлөрө баар. Ол саҕана Михаил Федорович 33 эрэ саастааҕа. Кини эмиэ тулаайах улааппыт, ФЗО-ну бүтэрэн баран болуотунньуктаабыт, онтон таас тутууну баһылаабыт. Сымнаҕас, сэмэй майгылааҕа, көрдөөх кэпсээнньит этэ. Биригээдэ дьоно бары киниэхэ тардыһаллара, кини барыбытыгар биир тэҥ сыһыаннааҕа. Биһиги биригээдэбит өрөспүүбүлүкэ бастыҥ биригээдэлэриттэн биирдэстэрэ буолбута.
Биирдэ сайын уобаластааҕы балыыһа таһыгар 50-с кыбаартал тутуутугар үлэлии сырыттахпытына, биригэдьиирбитин хонтуораҕа ыҥырдылар. Онтон биһигини эмиэ мунньахха ыҥырдылар. Кэлбиппит – элбэх салалта мустубут, оттон Михаил Федорович уоһа ыпсыбакка мичээрдиир уонна куолаһа титирэстиир. Биһиги биригэдьииирбитигэр Социалистическай Үлэ Дьоруойун аата иҥэриллибитин туһунан биллэрбиттэрэ. Ол күн биһиги, биллэн турар, үлэлээбэтэхпит, эҕэрдэлээһиннэр саҕаламмыттара уонна бу үөрүүлээх түгэни бэлиэтээбиппит. Ол сыл Михаил Федорович 39 сааһын туолбута.
Биһиги биригээдэбит Дьокуускай элбэх эбийиэктэригэр үлэлээбитэ: СГУ кылаабынай куорпуһун, Нуучча драмтеатрын, эргэ хлебозаводу, асфальт-бетон собуотун, Космофизика институтун, Пушкин аатынан бибилэтиэкэни уо.д.а. туппуппут. Билигин, биригээдэбит туппут эбийиэктэрин көрдөхпүнэ, куораппыт мөссүөнүгэр мин эмиэ сэмэй кылаатым баарынан киэн туттабын».
1963 с. Михаил Федорович үлэтин 3 №-дээх тутар-таҥар управление кэлэктиибин кытта ситимнээбитэ. Кини каменщиктар кэлим биригээдэлэрин биригэдьииринэн ананан үлэлээбитэ.
10-с пятилетка устата М.Ф.Алексеев былааннаах 990 кубометр оннугар 1326 кубометр бетон үлэтин (опалубка, арматура, бетоннааһын) оҥорбута. 11-с пятилетка 2 сылыгар былааннаах 365 кубометр оннугар кини 529 кубометр бетон үлэтин толорбута. 1972 с. Михаил Федоровичка Дьокуускай куорат бочуоттаах олохтооҕун аатын иҥэрбиттэрэ.
1974 с. М.Ф.Алексеев хаалыылаах болуотунньуктар биригээдэлэрин салайааччытынан анаммыта уонна биригээдэни бастыҥ көрдөрүүлээх кэккэлэригэр таһаарбыта. Кини биригээдэтэ мэлдьи былаанын аһара толороро. СМУ-3 тэрилтэҕэ үлэлииригэр Кыайыы болуоссатын тутуспута. «Катюша» кафены, Пионердар дыбарыастарын, музыкальнай училищены, Киров уул. 9 этээстээх олорор дьиэлэри уо.д.а. тутуспута. Михаил Федорович үлэлээбитин устата Дьокуускайга 100-тэн тахса эбийиэги тутуһан үлэҕэ киллэрсибитэ.
Михаил Федорович кэргэнин Дарья Семеновнаны кытта 5 оҕону төрөтөн иитэн, барыларын үрдүк үөрэхтээн үлэһит дьон оҥортообуттара. Дарья Семеновна ийэтинэн биллиилээх атыыһыт уонна меценат С.П.Алексеев-Боһуут аймаҕа. Кэргэнин кытта «Якутстрой» трескэ үлэлээбитэ, онтон ССРС Наукатын академиятын Сибиирдээҕи салаатын Саха сиринээҕи филиалыгар тех-үлэһитинэн, РАН СО Геология институтугар, РАН СО ЯНЦ-га үлэлээбитэ. Үлэ уонна тыыл бэтэрээнэ, «Аҕа дойду Улуу сэриитигэр килбиэннээх үлэтин иһин», Жуков мэтээлинэн уонна Улуу Кыайыы үбүлүөйдээх мэтээллэринэн, «Ийэ буолуу»2-с истиэпэннээх мэтээлинэн наҕараадаламмыта.
Михаил Федорович Алексеев 2000 с. ыалдьан олохтон туораабыта. Кини олоҕо оҕолоругар, сиэннэригэр салҕанар. Дьоруой аатын төрөөбүт оройуонугар Өҥөлдьөҕө «Сэргэ» норуот айымньытын дьиэтэ уонна Хатыҥ Сыһыыга оҕо уһуйаана сүгэллэр. Дьокуускай куорат Дууматын Президиумун 2010 с. олунньу 17 к. быһаарыытынан М.Ф.Алексеев олорбут дьиэтигэр — Ленин проспегын 19 №-гэр кини мемориальнай дуоската туруоруллубута.
Геннадий АНТОНОВ бэлэмнээтэ.
Ирина Пантелеева 2010 с. «Этажи счастья» кинигэтиттэн туһанылынна.