«Аҕа дойду Улуу сэриитин» 2 степеннээх уордьанын, «Германияны кыайыы иһин», «Японияны кыайыы иһин» мэтээллэр кавалердара, «Норуот үөрэҕириитин туйгуна» бэлиэнэн, Саха АССР Верховнай Советын Президиумун Бочуотунай Грамоталарынан икки төгүл наҕараадаламмыт, Саха АССР үтүөлээх учуутала, Учууталлар Республикатааҕы 8-с съезтэрин делегата, Таркаайы нэhилиэгин, Ньурба улууһун бочуоттаах олохтооҕо, Марха орто оскуолатыгар 30-тан тахса сыл история учууталынан үлэлээбит, Улахан учуутал, буойун, кыраайы үөрэтээччи Алексей Ефимович Федоров төрөөбүтэ 100 сылыгар, Улуу Кыайыы 80 сылыгар ананан тахсыбыт кинигэ биһирэмэ буолла.
Федоров Алексей Ефимович 1925 сыллаахха муус устар 15 күнүгэр Ньурба оройуонун Хатыҥ Сыһыы сэлиэнньэтигэр дьадаҥы бааһынай дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ. Оҕо сааһа сэрии иннинээҕи аас-туор, аччык сылларыгар ааспыта. Кини уу-ньулдьа5ай эрдэҕиттэн хоргуйар, тиийиммэт-түгэммэт диэн тугун этинэн-хаанынан билбитэ, күүстээх үлэҕэ миккиллэн улааппыта. Кини – бэйэтэ олорбут кэмин геройа, ол кэм ыарын-кытаанаҕын сүксүбүт, аһыытын-абатын амсайбыт, үөрүүтүн-өрөгөйүн билбит дьоһун-мааны киһи.
Аан дойдуну атыйахтаах уу курдук аймаабыт Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэриигэ эдэркээн сааһыгар саа-саадах тутан, өрөгөйдөөх Кыайыыны уһансыбыт албан ааттаах буойун.
Сэрии кэнниттэн дойдуну чөлүгэр түһэрэр үтүмэн үлэни көрсүбүт чаҕылхай көлүөнэ биир бастыҥ үлэһит киһитэ эмиэ кини. Учуутал идэтин баһылаан эдэр ыччат, кэлэр көлүөнэ үөрэнэригэр-иитиллэригэр, үүнэригэр-сайдарыгар, олоххо бэйэтин булунарыгар үтүөтэ-өҥөтө тугунан да кээмэйдэммэт. Кини аата үөрэппит оҕолоругар хаһан да умнуллубат, сыл-хонук илим хотоҕоһунуу субуллан истэҕин ахсын өссө дириҥ суолталанан, килбиэннэнэн иһиллэр.
Алексей Ефимович төрөөбүт төрүт түөлбэтин дьиҥнээх патриота. Төрөөбүт-үөскээбит Хатыҥ Сыһыытын үҥкүүлүүр хонуулардаах сыһыыларыттан, кылыйар кырдалларыттан, мөһүүрэлээх уулаах Муоһааны эбэтиттэн харыс да халбарыйбакка силис-мутук тардан, олоҕун укулаатын манна оҥостубута. Кини тус үлэтин таһынан утумнаахтык кыраайы үөрэтиинэн дьарыктаммыта. Таркаайы нэһилиэгин тэрилтэлэрин историятын сурукка тиһэн хаалларбыта.
Бу кинигэ маҥнайгы чааһыгар – А.Е.Федоров суруйбут ыстатыйалара, иккис чааһыгар – Маньчжурияны босхолоспут поход кыттыылааҕын ахтыыта. Кини 1943 сыллаахха Кыһыл Армияҕа ыҥырыллан, 2 сыл устата Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Илин фроҥҥа милитаристскай Японияны үлтүрүтүүгэ кыттыыны ылбытын уонна ол кэннэ 5 сыл устата Советскай Армияҕа чиэстээхтик сулууспалаабытын туһунан бэйэтин ахтыылара.
Үһүс чааһыгар — кини туһунан бииргэ үлэлээбит коллегаларын, ииппит- үөрэппит оҕолорун истиҥ-иһирэх ахтыылара.
Төрдүс чааһыгар- тапталлаах оҕолорун, чугас аймах-билэ дьонун бастыҥ барҕа махталлара киирдилэр.
Кинигэни Дьокуускайга, Дани-Алмас (Офсет) тэрилтэ таһаарда. Барыта 313 страницалаах, 100 экземплярынан таҕыста. Кинигэни Алексей Ефимович оҕолоро, сиэннэрэ, уола Алексей Алексеевич Федоров «Марал» тэрилтэ салайааччыта толору үбүлээн таһаартардылар. Кинигэни хомуйан бэлэмнээтилэр Иннокентьев Иван Николаевич, Россия норуотун үөрэҕириитин туйгуна, Саха Республикатын үтүөлээх учуутала, Хорула, Таркаайы нэһилиэктэрин уонна Ньурба оройуонун бочуоттаах олохтооҕо, Маяровская Марианна Семеновна, СР үөрэҕириитин туйгуна, Таркаайы нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо.
Муус устар 15 күнүгэр К.Д.Уткин аатынан Марха орто оскуолатын актовай саалыгар үөрэнээччилэр, учууталлар, А.Е.Федоров бииргэ үлэлээбит коллегалара, үөрэнээччилэрэ мустан истиҥ иһирэхтик ахтан-санаан аастылар. Бу күн күндү ыалдьыттарынан А.Е.Федоров оҕолоро Корякина Прасковья Прокопьевна, Афанасьева Ульяна Алексеевна, Федоров Алексей Алексеевич, сиэнэ Семенов Леонид Павлович буоллулар. Бойобуой, Албан аат түмэлиттэн Алексей Ефимовичка аналлаах экспонаттарынан быыстапка тэрилиннэ, СР Үөрэҕириитин туйгуна, К.Д.Уткин аатынан Марха орто оскуолатын учуутала Иванов А.Г. бэлэмнээбит видеоустууларын көрдүбүт.
Үтүө тыл этиллэ, хатылана, үтүө аат ахтылла туруохтаах. Үтүөлээх учуутал, буойун, дьоһун киһи Алексей Ефимович Федоров Албан аата хаһан даҕаны өлбөөдүйбэтин. Инникитин даҕаны барыбытын Алексей Ефимович үтүө аата ситимнии турдун, кыайыыларга, саҥа ситиһиилэргэ кынаттаатын.
Маяровская Марианна Семеновна, СР үөрэҕириитин туйгуна, Таркаайы нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо