Дьыл-хонук ааһан истэҕин аайы, урукку умнууга барар, ол айылҕа сокуона быһыылаах.
Ол да буоллар история, урукку үлэ-хамнас, спорт умнуллуо суохтаах диэн өйдөбүлүнэн, төһө да тыл үөрэҕэ суох буолларбын, Ньурбаларын туһугар турууласпыт, кэмигэр республикаҕа, Арассыйаҕа, Союзка биллибит биир дойдулаахтарбын бэйэм алтыһан үөскээбит, араас күрэхтэһиилэргэ оройуоммутун көмүскэспит чулуу уолаттарбытын төһө кыалларынан сурукка тиһэн хааллара сатыыбын.
Иллэрээ сыл дойдубар саҥа паарканы астына-дуоһуйа көрө сылдьан үс сүүрбэчэлээх уолаттары кытта кэпсэтэн баран: «Петр Алексеев аатырбыт тустуугу билэҕит дуо?» — диэн ыйыттым. «Олох истибэтэхпит», — диэтилэр, оччоҕо «Петр Бурцевы билэҕит дуо?», — диэбиппэр, ханна эрэ истибиппит, туоҕун-ханныгын билбэппит диэбиттэригэр хайдах эрэ хомойо санаатым.
Ол аата 50-70-с сыллар бастакы көлүөнэ тустуук убайдарбытын ааттарын да умнуохпутун сөп эбит. 70-85-с сыллар тустууктарын билэр киһи аҕыйаабыт буоллаҕына ол кэми билэр, тустубут ситиһиилэригэр ыалдьыбыт дьон тустуубут историятын хааллара сатыахха диэн ыҥырабын. Оннук санаанан доҕорум, кылааһынньыгым, однокурснигым, бииргэ үлэлээбит биир идэлээҕим Бүөтүр Иннокентьевич Бурцев туһунан тугу билэрбин үлэтин-хамнаһын, улахан тустууга ситиһиилэрин сырдатан көрүөм.
Бүөтүр Бурцев диэн кимий?
Төрдүс кылаастан, ол аата 1971 сылтан Ньурба 1 №-дээх оскуолатын мастарыскыай хоһугар тустуу маата тэлгэниэҕиттэн олоҕун спорка, чөл олоххо анаабыт Ньурбалартан биир үрдүк ситиһиилээх тустуукпут, көҥүл тустууга ССРС спордун маастара, хуреш тустууга РСФСР спордун маастара, хапсаҕайдаһан тустууга САССР спордун маастара, Саха сирин бочуоттаах маастара, саха өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх тренерэ. Хапсаҕайга 37 Саха сирин маастарын иитэн таһаарбыт тренер буолар.
Ньурба улууһун ытык олохтооҕо, Саха Республикатын физическай култууратын туйгуна, «Гражданскай килбиэн» бэлиэлээх. Саха сирин 5 төгүллээх чемпиона, Дальнай Восток чемпиона, Арассыыйатааҕы ДСО “Спартак” общество түөрт төгүллээх чемпиона, ЦС ДСО “Спартак” үс төгүллээх чемпиона, эдэр уолаттарга ССРС призера, эдэрдэргэ РСФСР иккис призера, Ленинград куоракка ыытыллыбыт «Победа» Бүтүн Союзтааҕы турнир, Москва куорат Челидзе аатынан Бүтүн Союзтааҕы турнир кыайылааҕа, профсоюзтар ЦС үһүс призера (Сэбиэскэй Союз кыра турнира), хапсаҕайга САССР сэттэ төгүллээх чемпиона, 6-с тыа сирин спартакиадатын чемпиона, 4-с спортивнай оонньууларын чемпиона (Хаандыга, 45 сааһыгар), III-с спортивнай оонньуулар призердара (Покровскай), Саха сирин муҥутуур кыайылааҕа.
Мин Бүөккэни бастакы кылаастан, ол аата 1967 сылтан алтыһан, күрэхтэһэн, бииргэ үлэлээн, сааһырар сааспытыгар диэри эн-мин дэһэн кэллэхпит. Биһиги бастакы тренербит Такыров Сергей Петрович олох эдэригэр ССРС спордун маастарын толорон үлэтин тренеринэн ити үөһээ ахтан ааспыт бастакы оскуолабыт мастарыскыайыгар тустуу кыра залын аһаннар биһиги көлүөнэ оҕолор спорка бастакы чугаһааһыммыт буолбут буолуохтаах. Тренербит Такыров С.П. (Хаппах) олус кыһаллан, хас биирдии оҕону налыччы кэпсэтэн-үөрэтэн дьарыгы ыытар эбит. Кини группатыгар сылдьыбыт уолаттартан боксаҕа да, тустууга да улахан ситиһиини ылбыт элбэх спортсменнар иитиллэн тахсыбыттара, ол курдук Бурцев П., Додохов С., Корякин С., Дмитриев С., Алексеев Г., боксердар Петров С. (Россия икки төгүллээх чемпиона).
1975 сыллаахха орто саастаах оскуола оҕолоругар республикатааҕы «Спартак» общество күрэхтэһиитигэр Ньурба сборнайа баран тахсыылаахтык тустан Россия «Спартак» обществотыгар Сахабыт сирин көмүскээн кэлбиппит. Ньурбаттан — Корякин Саша, Бурцев Петя, Дмитриев Сергей, Павлов Петя, Алексеев Гоша, Егоров Кеша, Чурапчыттан — Филиппов Афоня, Кульбертинов Коля уонна Дьокуускайтан Еремеев Алексей буолан Грознай куоракка бастакы улахан күрэхтэһиибитигэр тренербит Семен Федорович Алексеев салалтатынан көппүппүт. Аара суолбутугар Шереметьево аэропордугар Куба боксаҕа сборнайдарын көрөн Семен Федоровичпыт барыбытын түргэнник туруортаан: «Ол Теофил Стивенсон — олимпийскай чемпион» диэтэ уонна тиийэн тугу эрэ быһааран биһигини ыҥыртаан барыбытын кытта илии тутуһан эҕэрдэлэспитэ.
Семен Федорович автограф ылан астыммыта харахпытыгар бу баар. Биһиги билиҥҥэ диэри Т. Стивенсоны кытта эҕэрдэлэспиппит диэн астына-дуоһуйа кэпсэтэбит. Грознайга тиийэн улахан спортивнай комплекса түһэрбиттэрэ, Союз сборнайдара эрчиллэр базалара эбит, ол онно араас аатырбыт спортсменнары көрөн астынан кэлбиппит. Билиҥҥи олох эбитэ буоллар хаартыска бөҕө баар буолуо эбит.
Ити улахан бастакы күрэхтэһиибитигэр долгуйан да буолуо, бары биир таһымҥа тустубуппут, улахан ситиһиитэ суох. Бүөккэ Бурцев бу күрэхтэһиигэ элбэҕи барбыт буолуохтаах, сахалартан Россия уонна Союз «Спартак» обществотын күрэхтэһиилэригэр кини курдук элбэхтик бастаабыт суох буолуо.
Бүөккэ оҕо сылдьыаҕыттан бэйэтэ сыаллаах-соруктаах эбит. Кыра сылдьан айылҕа биэрбит улахан күүһэ суох этэ, онтун дэлби күүскэ эрчиллэн-хачайданан, улахан үтүөлээх тренер буоларын бэйэтиттэн саҕалаабыт эбит.
Бүөккэ тренерскэй үлэтин туһунан Россия уонна Саха сирин үтүөлээх тренерэ, Россия физкултуураҕа уонна спорка үтүөлээх үлэһитэ, Ньурба улууһун ытык олохтооҕо, кылааһынньыга Егоров Б.П. маннык этэр:
«Мин Петя Бурцевтан төһө да аҕа буолларбын, ыйааһыным кыра буолан оҕо эрдэхпититтэн бииргэ дьарыктанан улааппыппыт. Көҥүл тустууга ситиһиилэрин ырыппакка, хапсаҕайга тренер быһыытынан үлэтигэр кыратык тохтуохпун баҕарабын. Бүөккэни хапсаҕайга учуутала, тренерэ Мостахов Алексей Егорович чугаһатан тренерскэй үлэтигэр ситиһии кэллэҕэ. Петр Иннокентьевич 40-ча хапсаҕай маастарын иитэн таһаарбытын Саха сирин үтүөлээх тренерэ буолбута туоһулуур. Намҥа оҕо спортивнай оскуолатыгар эрчийбит уолбун Румин Сашаны хапсаҕайга дьарыктаан, Саха сиригэр биллэр хапсайдьыт оҥордо, бу уол бэтэрээннэргэ көҥүл тустууга Аан дойду чемпиона буолбутугар тренерэ Петр Бурцев өҥөто улахан, махталбын Бүөккэҕэ биллэрэбин».
Ити дьыл 9 кылааһы бүтэрэн сайыҥҥы каникулбутугар Саалтааныга убаастыыр учууталбыт Мартынов Николай Николаевич салайааччылаах полумеханизированнай «Омолдоон» биригээдэтигэр киирэн наһаа үчүгэйдик үлэлээн, оонньоон, от бөҕөнү оттоон Республикаҕа бастакы миэстэ ылбыппыт. Ньурбатааҕы 1 №-дээх оскуолабыт чиэһин түһэн биэрбэккэ бэркэ үлэлээбиппит. Бу Саалтааны сайынын туһунан туспа ахтыы буолуон сөп этэ. Ол сайын Бүөккэ эмиэ бэйэтин хараахтырын көрдөрөн токур хотуур биригээдэтигэр тылланан киирэр. Сайыны быһа илиитин, сиһин быччыҥын хачайдаан күһүн олох атын буолан кииртэ. Манна учууталбыт Мартынов Н.Н. оруола эмиэ улахан.
Оҕолортон үлэни ирдиир да, ол курдук аһатар да этэ. Ырыган, хачаайы уолаттарга көрүллүбүт аһын аһыан иннигэр остуолтан туруорбат идэлээҕэ. Сайын устата хаста да баайтаһын ынах идэһэлэммиппит, иһин-хоойун ырыттаран астыырга үөрэппитэ. Биһиги Бүөккэлиин тыа хаһаайыстыбатын идэтин ыларбытыгар эмиэ көмөлөспүт буолуохтаах. Ону таһынан Саалтааны эбэтин эмис соботунан аһаатахпыт. Мин өйдүүрбүнэн Бурцевтар дьиэлэригэр олох хойукка диэри сүөһүлэрин тутан олорбуттара, онон Бүөккэ хара үлэттэн туора турбатах оҕо.
1976 сыллаахха оҕолорго Ньурба хамаандата Мииринэй куоракка Тарскай зонатыгар баран, уон ыйааһыҥҥа бары финалга тустарбытыгар путевка ылан тренербытын Николай Прокопьевиһы үөрдүбүппүт. Ити сааскы каникулга этэ, биһиги иннибитигэр убайдарбыт эмиэ Бүлүү зонатыгар хаарды хааман тахсан бастаан кэлбиттэрэ.
Ити сылларга Ньурба тустуута саамай өрөгөйдүү сылдьыбыт кэмэ эбит. Ол сайын Чурапчыга Тарскай финала саамай итии кэмҥэ буолбутун өйдүүбүн. Ньурбалар ол кэмҥэ хайа да оройуоннааҕар таҥаспытынан-саппытынан, көрдөрүүбүтүнэн даҕаны ордук этибит. Мастеркабыт кэннигэр «Ньурба» диэн суруктаах этэ. Ол ааппытын түһэн биэрбэккэ, уопсай түмүккэ Чурапчы бастакы хамаандатыттан очко аҥаарынан хаалан иккис миэстэ буолбуппут. Ол курдук Николаев Аркадий (Крошка), Павлов Петя бастакы миэстэни ылбыттара, уоннааҕылар иккис, үһүс буолан кыайыы үөрүүтүнэн кынаттаммыппыт. Ол күрэхтэһиигэ Ньурбаттан төрүттээх Чурапчы интернат оскуолатыгар үөрэнэ сылдьар уолаттарбыт Егоров Кеша — бастакы миэстэ уонна Алексеев Гоша иккис миэстэ буолбуттара.
1977 сыллаахха олунньуга РСФСР чемпионатыгар улахан оҕолорго САССР сборнайын таларга Чурапчыга отборнай турнир буолбута. Ньурбаттан Додохов Саша, Бурцев Бүөккэ, Корякин Саша, Дмитриев Сергей, Павлов Петя буолан тустубуппут. Билигин Чурапчыга суол тупсан Дьокуускайтан икки чааһынан сылдьар буолбуттар, ол кэмҥэ тымныы автобуһунан 6-7 чаас айанныыр этибит. Кэлээппитин кытта тустуу саҕаламмыта. Павлов Петя бастакы, мин иккис буолан оҕолорго РСФСР чемпионатыгар барар буолбуппут. Корякин Саша, Додохов Саша уонна Бүөккэ Бурцев үһүс миэстэ буолбуттара, онон республика «Спартак» спортивнай общество сборыгар Чурапчыга хаалбыттара. Онно бастааннар Россия чемпионатыгар туста барар буолбуттара.
Бүөккэ оҕо сылдьыаҕыттан 1-2 миэстэттэн хаһан да түспэтэҕэ, хамаандатын түһэн биэрбэтэҕэ. Саха сирин тустуутун фанаттара Бурцев Бүөккэ тустууларын, ситиһиилэрин үчүгэйдик билэллэр, билиҥҥээҥэ диэри саныыллар. 1977 сыллаахха Ньурба 1 №-дээх оскуолатын бүтэрэн, өссө тустуохпут диэн сыаллаах, Ньурбатааҕы оҕо спортивнай оскуолатыгар үлэбитин саҕалаабыппыт: мин — завхоһунан, Бүөккэ — рабочайынан. Олус иллээх кэлэктииби Мостахов Алексей Егорович салайар этэ, кылаабынай тренеринэн Иванов Николай Прокопьевич үлэлээбитэ.
Оскуола завуһа Амбросьев Анатолий Алексеевич этэ, тренердэрэ: хапсаҕайга Саха сирин абсолютнай чемпиона, оҕолорго РСФСР чемпиона Симон Афанасьевич Бойнов, аан дойдуга аатырбыт Ушканов Дмитрий аҕата Ушканов Дмитрий Спиридонович, филиалларга элбэх ССРС спордун көҥүл тустууга мастардарын иитэн таһаарбыт Смоленскайдааҕы физкултуурунай институту бүтэрэн кэлбит Васильев Виктор Михайлович, Украина чемпиона Тыасытов Владимир Григорьевич, ити кэмҥэ Василий Гурьев госпрактикатын ДЮСШ-ҕа тренеринэн үлэлээн барбыта, кэлин Москва куорат чемпиона, Челидзе Бүтүн Союзтааҕы турнир чемпиона, кубок СССР кыайылааҕа.
Ити сыл 1977 с. Дьокуускай куоракка ыытыллар министирдэр Сэбиэттэрин бирииһигэр Бүтүн Союзтааҕы турнирга Ньурбаттан Корякин Саша, Бурцев Бүөккэ, Дмитриев Сергей, Гурьев Вася, Амбросьев Анатолий, Ушканов Дмитрий, Васильев Виктор, Васильев Гена буолан тустубуппут. Бурцев Бүөккэ бу улахан күрэхтэһиигэ аатырбыт тустуугу Павел Рукавишниковы кыайан улахан соһутууну таһаарбыта. Ону тэҥэ Корякин Саша 10-с кылааска үөрэнэ сылдьан төрдүс миэстэ буолан спорт маастарыгар кандидат буолбута, Гурьев Бааскабыт эрэллээхтик бастаан ССРС спордун маастарын толорбута. Анатолий Амбросьев уонна Дмитрий Ушканов кыһыылаахтык маастары толорботохторо. Бүөккэ бу турнир кэнниттэн улахан ситиһиилэрэ кэлэн барбыттара.
Петр Иннокентьеви тустуук эрэ быһыытынан буолбакка, үлэтин-хамнаһын эмиэ билэбин. Кинини билиилээх, тэрэһиннээх салайааччы быһыытынан сыаналыыбын. Үрдүк үөрэхтээх зоотехник идэтин ылан Өймөкөөн улууһугар «Өймөкөөн» сопхуос кылаабынай зоотехнигынан, Томтор отделениетын управляющайынан тахсыылаахтык үлэлээбитэ. Билигин даҕаны эдэр сылдьан үлэлээбит-хамсаабыт дойдутун кытта сибээһин сүтэрбэт. Үөрэ-көтө сынньанан, бултаан-алтаан, күүс-күдэх ылан кэлэр.
1991 сыллаахха Бүөтүр аҕата Иннокентий Христофорович ыарахан ыарыыттан күн сириттэн барар. Кэргэнэ Марфа Петровна тулаайах хаалбыт сиэннэринээн бэйэтэ эрэ хаалар. Ол иһин Бүөккэ дьонугар көмө буолаары, тахсыылаахтык үлэлии олорон, дойдутугар көһөн кэлэргэ быһаарынар.
Ол кэмҥэ мин улуус баһылыгын солбуйааччытынан уонна тыа хаһаайыстыбатын управлениетын начальнигынан үлэлии олорбутум. Баһылыкпын Валентин Ивановиһы кытта сүбэлэһэн баран Петр Иннокентьевиһы улуус сылгыһыттарын түмсүүтүн тэрийиитигэр уонна салайыытыгар анаабыппыт.
Ити сылларга сопхуостар ыһылла сатыыр кэмнэригэр Ньурба улууһун аҕа баһылыга Валентин Иванович Никифоров, райсовет бэрэссэдээтэлэ, улаханнык ытыктыыр киһибит Семен Никифорович Романов уонна улуус баайы-дуолу дьаһайар кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Юрий Наумович Иванов ити түмсүү бырайыагын өйөөннөр улуус сылгытын барытын улуус муниципальнай бас билиитигэр киллэрбиппит. Ол иһин 1992-1993 сылларга сылгы ахсаана көҕүрээбэтэҕэ, дьоҥҥо паай быһыытынан түҥэтиллибэтэҕэ.
Бу бырайыакка Петр Иннокентьевич улахан үтүөлээх диэхпин баҕарабын. Биир күн соҕотоҕун олордохпуна киһим: “Хонтуора үлэтэ миэнэ буолбатах эбит, миигин хаһаайыстыбаҕа таһаар”, — диэн этиилээх киирбитэ. Баһылык Валентин Ивановичтыын толкуйдаан баран Дьаархан коллективнай хаһаайыстыбатыгар таһаарарга сөбүлэспиппит. Манна Андреев Николай Иванович диэн эдэр олохтоох уолу солбуйааччы оҥорон (Николай Иванович кэлин Ньурбаҕа биллэр, уопуттаах салайааччы буолан олорор) иккиэн олус тахсыылаахтык үлэлээбиттэрэ. Кыстыгы этэҥҥэ туораан иһэн хотон умайан, умайа турар хотоҥҥо бэйэлэринэн киирэн баар ынахтарын барытын таһааран хаһаайыстыбаҕа ороскуот таһаарбатахтара. Ити эмиэ куттаһа суохтарын, түргэн туттуулаахтарын көрдөрбүтэ.
Петр Иннокентьевич айылҕаттан бэриллибит тустуук, ол иһин тустуубар төннүүһүкпүн диэбитигэр сөбүлэһэн утарсыбатаҕым. Ити кэнниттэн 45 сааһыгар диэри көҥүл тустууга, хапсаҕайга да элбэх ситиһиилэммитэ, тустууну сэргээччилэри сүргэтин үөрдүбүтэ элбэх. Саха хапсаҕайын өрө тутан чөл олох туһатын, саха киһитэ уһун тыыннааҕын эдэрдэргэ көрдөрөн, 45 сааһыгар эр дьоҥҥо Саха сирин чемпиона буолбута туоһулуур. Ньурба хапсаҕайдьыттара убайбыт Юрий Андреев 45 сааһыгар Саха сирин абсолютнай чемпиона, Максим Васильев Саха сирин чемпиона буолбуттара киһини сөхтөрөр.
Бүөккэ аҕата Иннокентий Христофорович Бурцев Ньурбаҕа сибээс уонна почта тэрилтэтин солбуйааччытынан күн сириттэн барыар диэри үлэлээбитэ. Уолун Бүөккэни эрдэ булка, айылҕаҕа сыһыаран билигин булчут бэрдэ. Хаһан эрэ Даҕан Күөлэ диэн остуоруйаҕа кэпсэнэр курдук кустаах сиргэ, Иннокентий Христофорович уолунаан Бүөккэлиин, Корякин Василий Гаврильевич (биллэр спорт үлэһитэ, Бүлүүттэн төрүттээх волейболист, спорт комментатар) уонна Платонов Владимир Васильевич бултаан-алтаан кэлэн иһэллэрин Мэҥэдьэккэ көрсүбүппүт. Мин онно аҕабын кытта Дмитриев Гаврил Романовичтыын сылдьабын. Булчуттар Корякин Баһылайдаах биригээдэлэрэ Даҕантан 100-түү кустаах кэлбиттэр диэн кэпсээбиттэригэр ымсыыра санаабытым Бүөккэҕэ.
Иннокентий Христофорович уонна Василий Гаврильевич Корякин Ньурба күтүөттэрэ, саастаах дьоннор Корякин Баһылайы өйдүүр буолуохтаахтар. Кулуупка солбуллубат спорткомментарар этэ: «Говорит и показывает Нюрба» — диэн тылларынан күрэхтэһиини саҕалааччы. Бу доҕордуу дьоннор оҕолоро Саша, Бүөккэ төрүөхтэриттэн толору 65 саастарыгар диэри доҕордоһон кэллилэр. Иккиэн бииргэ үлэлэрин Өймөкөөнтөн саҕалаабыттара, бэйэ-бэйэлэрин өйөһөн, күрэхтэһии бөҕө күрэхтэһэн кэллэхтэрэ.
Бүөккэ ийэтэ Марфа Петровна билигин даҕаны этэҥҥэ, тэтиэнэхтик 96 сааһыгар сылдьарын көрөн үөрэбин. Билиҥҥэ диэри оҕолоругар, сиэннэригэр көмө киһитэ. Кыра уола Киэсэ эдэр сааһыгар олохтон соһумардык баран, кини оҕолоро Марфа Петровна көрүүтүгэр хаалбыттара. Сиэннэрин атахтарыгар туруоран билигин үс кыыс бары ыал буоланнар элбэх хос сиэннээхтэр. Киэсэ бары өттүнэн дэгиттэр, сайдыылаах, өссө салайааччы быһыытынан тахсыахтаах Ньурбаттан биир чаҕылхай уолбут кылгас үйэлэммитэ хомолтолоох. Марфа Петровна хос-хос сиэннэрин көрсөр дьоллоох, ону таһынан кыыһа Шура уонна уола Вова билигин элбэх оҕолордоох, сиэннэрдээх ыаллар.
Марфа Петровналыын Ньурба ветеринарнай сулууспатыгар бииргэ үлэлээбит дьоллоохпун, эдэр специалистарга сүбэлээн-амалаан, куруук ийэлии сырдык мичээринэн үөрдэ сылдьара харахпар бу баар. Мин ийэм Дмитриева Клеопатра Сергеевна истиҥ дьүөгэтэ этэ. Истиҥ ийэ, эбээ, хос-хос эбээҕэ, кэллиэгэбэр Марфа Петровнаҕа дьоллоох уһун олоҕу баҕарабын!
Саха сиригэр хапсаҕайы өрө тутан Петр Иннокентьевич Мостахов Алексей Егорович салалтатынан «Модун» спортивнай комплексыгар өр сылларга хапсаҕай тренеринэн үлэлээн кэллэ. Ол туоһутунан 40-ча хапсаҕайга Саха сирин спордун маастарын иитэн таһаарбыта уонна Саха сирин үтүөлээх тренерин аатын ылбыта. Үтүөлээх тренер буоларга элбэх үлэ, дьиэни-уоту умнан туран дьарыктыыр оҕолорун кытта элбэх күрэхтэһиигэ айан, кинилэр кыһалҕаларын быһаарыы, хас биирдии хапсаҕайдьытын кэтээн көрөн, тугу сыыста, аныгыскы күрэҕэр тугу оҥоруохтааҕын эрдэттэн былааннаан дьарыктаныы элбэх үлэни эрэйэр буолуохтаах.
Петр Иннокентьевич эрдэттэн бэлэмнэнэн син сааһыран баран иккис үрдүк үөрэҕин физкултуурунай институту кэтэхтэн үөрэнэн бүтэрбитэ чахчы спорка бэриниилээҕин көрдөрөр. Бүөккэ ханна эмэ көрүстэ да “Модуҥҥа” кэлэн эрчиллибэккин, доруобуйаҕын көрүмэккин диэн элбэхтэ сэмэлиир. Атын биһиги көлүөнэ уолаттара Петр Иннокентьевичка кэлэн дьарыктанан, астынан кэпсииллэр. Олортон биирдэстэрэ Обуллахов Василий Николаевич РФ уонна СР олох-дьаһах коммунальнай хаһаайыстыбатын бочуоттаах үлэһитэ, үлэ-спорт бэтэрээнэ, Хоро нэһилиэгин ытык олохтооҕо маннык ахтар: «Модун спортивнай комплекска үөлээннээхпит Бүөккэ бэтэрээн тустууктары түмэн дьарыктыыр. Биир кэлэктиип буолан бэйэ-бэйэбитин өйөһөн сылдьабыт уонна онтон олус астынабыт, махтанабыт».
Бүөтүр Бурцев туһунан ахтыыбын түмүктээри туран кыра уолун Уйгуну санаан кэллим. Аҕатын туйаҕын хатаран улахан көбүөргэ тахсан эрэриттэн үөрэбит. Хайы-сах өрөспүүбүлүкэ икки төгүллээх чемпиона, Олимпийскай эрэллэр училищетын 2 курсун студена. Уйгун Бурцевка улахан спорка ситиһиини баҕаран туран ахтыыбын түмүктүүбүн.
Бииргэ үөрэммит кылааһынньыкпыт Буслаев Иннокентий Николаевич, Россия үпкэ үлэтин туйгуна, «Гражданскай килбиэн» анал бэлиэ туһааннааҕа, СӨ Бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин бочуоттаах грамоталаах, СӨ норуотун айымньытын сайдыытыгар кылаатын иһин анал бэлиэлээх, үлэ, сцена бэтэрээнэ, Бэрдьигэстээхтээҕи норуот тыйаатырын бэтэрээн артыыһын хоһоонунан түмүктүүбүн:
«Билиҥҥэ дылы өйдүүбүн
Бүөккэ тустарын
Бөҕөстөрү бүдүрүтэн
Ааттаахтары адарытан
Чулуулары чугурутан
Талыылары таралытан
Табыллан тустарын.
Харахпытыгар баар эбээт
Харса суох киирэҥҥин
Хорсуннук холуоккалаан
Өйдөппөккө өттүктээн
Сылбырҕатык хамсанан
Ситиһиилэри аҕаларын.
Бастыҥ бөҕөс,
Чулуу тустуук,
Үтүөлээх тириэнэр
Ааттаах-суоллаах маастарбыт,
Атаспыт, доҕорбут
Доруобуйаҥ тубустун,
Үйэҥ уһаатын».
Ахтыыны суруйда СӨ үтүөлээх ветеринарнай бырааһа, Саха сирин спордун бэтэрээнэ, Спорка уонна физическэй култуураҕа үтүөлэрин иһин бэлиэ хаһаайына, Ньурба улууһун уонна Ньурба куоратын ытык олохтооҕо
Дмитриев Сергей Гаврильевич.