— Биэс сыллааҕыта Дьокуускайга олорор 90-чалаах бэтэрээн учуутал чорооннорун быыстапкалаабытын куйаар ситимин нөҥүө көрөн олус сэргээбитим. Ити түгэнтэн ыла чорооннору мунньар санаа киирэн хомуйан саҕалаабытым. Аҥардас чорооннору хомуйуунан эрэ буолбакка, бибилэтиэкэр буолан эбитэ дуу, чороон туһунан араас литератураны хасыһан булан аахтым, элбэҕи биллим, кинигэлэри атыыластым, чороон оҥорор дьоннуун алтыстым, — диэн кэпсиир СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Дьиикимдэ бибилэтиэкэрэ, коллекционер Светлана Никандровна Павлова.
Бу күннэргэ кини «Оһуордаах-мандардаах сахам чорооно» диэн тус коллекциятын быыстапката К.Д. Уткин-Нүһүлгэн аатынан Норуоттар доҕордоһуулара түмэлгэ аһылынна.
Быыстапката аһыллар күнүгэр эҕэрдэлии тиийбит Дьиикимдэтин дьоно, кэллиэгэлэрэ, дьүөгэлэрэ бары биир киһи курдук быыстапкалыыр саалаҕа киирээт сөрү диэн сөхпүттэрин бэлиэтээтилэр. Светлана Никандровнаны дьон үксэ улуус биир бастыҥ үлэлээх бибилэтиэкэрин уонна коллекционер быһыытынан билэллэр.
— 40-ча сыллааҕыттан кыра кээмэйдээх кинигэлэри үлэбэр туттаары атыылаһар буолбутум. Оскуола оҕолоругар библиотечнай уруок ыытарга «Книги-великаны и миниатюрные книги» диэн тиэмэ баара. Миниатюрнай кинигэнэн (российскай стандарт) 10×10 см улахана суох кинигэ ааҕыллар. Билигин коллекциябар 40-ча араас омук тылынан тахсыбыт 1443 кыра кээмэйдээх кинигэ баар, — диир Светлана Никандровна.
20-чэ сыллааҕыттан бэттэх өссө кинигэ тутуурдаах статуэткалары мунньуутун саҕалаабыт. Билигин кинигэлээх эбэтэр кинигэ быһыылаах фигуралара 400-тэн тахсан эрэр. Маны таһынан 1000-тан тахса значоктаах, 1000 кэриҥэ ручкалаах, уонча ретро чернильница баар, 20-тэн тахса стариннай (100 сылтан аҕа саастаах) кинигэлээх, 5 тыһ. кэриҥэ араас тиэмэҕэ открыткалардаах.
Сылын аайы Дьокуускайга Национальнай бибилэтиэкэҕэ уонна Белинскэй аатынан бибилэтиэкэҕэ эрдэттэн сыллааҕы былааҥҥа киллэрэн быыстапкалыыр.
Кини «Саха сирин коллекционердара» Республикатааҕы общественнай тэрилтэ чилиэнэ буолбута 10-с сыла. Былырыын РОО «За вклад в развитие коллекционирования» диэн үрүҥ көмүс бэлиэтин ылбыта. Ньурба коллекционердарын түмсүүтүн көхтөөх чилиэнэ.
Балаҕан ыйын 25 күнүгэр түмэл быыстапкалыыр саалатыгар Саха республикатын Судаарыстыбаннаһын күнүн көрсө аһыллыбыт чорооннорун быыстапката элбэх дьон сэҥээриитин ылыан ылла.
Бу быыстапкаҕа 11 араас матырыйаалтан (мас, фарфор, керамика, туос, янтарь, хурустаал, үрүҥ көмүс, хорҕолдьун (олово), пластик, полирезина, кытаанах пластик) оҥоһуллубут 220-тэн тахса чороон туруорулунна, бу күн бэлэх киирбиттэри кытта аахтахха. Манна Саха сиригэр чороонунан анаан дьарыктанар компаниялар оҥоһуктарын сэргэ Сахабыт сирин мындыр уустара оҥорбут араас кээмэйдээх чороонноро бааллар. Бу маннык быыстапка сахалар буоларбытынан киэн туттууну үөскэтэр.
— Светлана Никандровна араас дьарыгын билэр курдук этибит даҕаны, бу быыстапкатын көрөөт, этэргэ диэри, саҥата суох бардыбыт, олус сөхтүбүт. Киниэнэ хаһан баҕарар буоларын курдук ураты, дьикти уонна сонун. Сахабыт чороонун араастарын билиһиннэрбиккэр махтанабыт, — диэн мустубут дьон бары эҕэрдэтин эттэ, махтанна.
Никандровна биир-биир кэрийэ сылдьан витриналарга ууруллубут чорооннорун билиһиннэрдэ, Саха өрөспүүбүлүкэтэ гербэлээх чороонноро быыстапкаҕа бастакынан көрдөрүүгэ турар.
Онтон саамай сыаналыыр, күндүгүргэтэр чорооннорум бу бааллар диэн аттыгар витринаҕа турар чорооннор тустарынан киэн тутта кэпсиир:
— Бу Добрынин Прокопий Иванович диэн 1957 сыллаахха саха чороонун фарфорга аан бастаан оҥорбут киһи чорооно. Маҕан фарфортан икки чороону оҥорбутуттан бу биир атахтааҕа миэхэ баар. Үс атахтаах чороонун булар күн баҕалаахпын. Кини Саха сиригэр төрөөбүтэ, олорбута, кэлин Москваҕа көспүтэ. ВДНХ-ҕа баар «Каменный цветок» фонтан ааптара. Элбэх үлэлэрдээх биллэр скульптор этэ.
САССР норуодунай худуоһунньуга, муосчут Аммосов Терентий Васильевич диэн саханы ааттаппыт, Брежневка бэлэхтэммит бриллианнаах чороону оҥорбут маастар араас дьэрэкээн өҥнөөх, үс атахтаах 8 чороонуттан миэхэ бу 4-дэ баар. Биирдии атахтаах эмиэ чорооннордоох, онтон 2-тин булбутум, онон Аммосов 6 чорооно коллекциябын байытан турар. Соторутааҕыта 4 чороонноох комплега атыыга тахсыбытын кыайан ылбатым.
Терентий Аммосов чороонноро
Онтон бу сахалартан бастакы керамист-худуоһунньук Николай Николаевич Шарапов керамикаттан аан маҥнай оҥорбут аатырбыт чороонноро тураллар. Миэхэ кини киэн туттуом иһин 6 чорооно баар. Онон бу мин коллекциябыттан саамай сыаналыыр чорооннорум, — диэн Светлана Никандровна хас биирдии чорооннорун туһунан өссө да үгүһү кэпсээтэ.
Маннык сонун быыстапка Ньурбатааҕы түмэлгэ 1 ый устата туруоҕа, онон интэриэһиргээбиттэр бэйэҕит баран көрүҥ, сэргээҥ.
Лариса Дорофеева