Өрөспүүбүлүкэ күнү көрсө, муус устар 24 к. Дьокуускайга Саха сирин бастыҥ учууталларыгар анал бириэмэйэлэри туттардылар. СӨ Үөрэҕин уонна наукатын министиэристибэтэ уонна СӨ Кэлэр көлүөнэлэрин тус сыаллаах пуондата бу куонкуруһу 5-с төгүлүн тэрийэн ыыттылар. Бириэмийэни көҕүлээччинэн уонна генеральнай спонсорынан «РНГ» АО (сүрүннээн Саха сиригэр ньиэп уонна гаас хостооһунунан дьарыктанар Арассыыйа нефтегазовай хампаанньата) буолар. Киирбит 478 сайаапканы сыныйан көрөн, сыаналаан, 100 бастыҥ педагогтары талан ыллылар. Кыайыылаахтар «РНГ» АО тэрилтэттэн 100 тыһ. солк. кээмэйдээх бириэмийэни туттулар.
Биһиги үөрүөхпүт иһин, кинилэр истэригэр улууспут 2 учуутала баар: М.С.Егоров аатынан Ньурбатааҕы 2 №-дээх орто оскуола саха тылыгар уонна литератураҕа учуутала Тимофеева Айтилля Анатольевна уонна П.С.Егоров аатынан Акана орто оскуолатын физкултуураҕа учуутала Барабанскай Николай Николаевич.
Бүгүн биһиги хаһыаппытыгар Ньурбатааҕы 2 №-дээх орто оскуола уһулуччу үрдүк категориялаах учуутала, СӨ үөрэҕин туйгуна Айтилля Тимофеева ыалдьыттыыр.
— Айтилля Анатольевна, хаһыат ааҕааччыларыгар бэйэҥ тускунан билиһиннэр эрэ. Учуутал идэтин хайдах талбыккыный?
— Мин Ньурбачаантан төрүтээхпин. М.К.Аммосов аатынан СГУ саха филологиятын уонна төрүт култууратын факультетын үөрэнэн бүтэриэхпиттэн, 20-тэн тахса сыл оскуолаҕа үлэлээн кэллим. Ол иһигэр 9 сыл Ньурбачааҥҥа уонна Ньурбатааҕы 2 №-дээх орто оскуолатыгар дириэктэри иитэр үлэҕэ солбуйааччынан үлэлээбитим.
Ньурбачаан орто оскуолатыгар саха тылыгар РСФСР норуот үөрэҕириитин туйгуна, СӨ «Учууталларын учууталлара», уһулуччу үрдүк категориялаах саха тылын учуутала Прокопьева Варвара Григорьевнаҕа уһуйуллубутум. Онон олохпор суолбун ыйбыт, учуутал идэтигэр такайбыт киһинэн Варвара Григорьевнаны ааҕабын. Номнуо 8-с кылааска үөрэнэ сылдьан, саха тылын уонна литературатын учуутала буоларбын чопчу билэр этим. Ол иннинэ атын да идэлэри санаталаабыт кэмнэрдээҕим, ол эрээри таптыыр учууталым холобурунан мин инники идэбин талбытым.
Варвара Григорьевна үөрэппит, уһуйбут оҕолоро элбэхпит. Өрөспүүбүлүкэ араас муннуктарыгар үлэлии-хамсыы сылдьабыт.
Үөрэнэр кэмиттэн саҕалаан, үлэбэр сүбэлиир-амалыыр, уҥа-хаҥас өттүбүттэн өйүүр настаабынныктардаахпын. Кинилэр оскуолалара – олох оскуолата, мэлдьи муударастарыттан бэрсэр, сыаналаах сүбэни-аманы биэрэр дьон. Кинилэр истэригэр өрүү бииргэ үлэлэһэр бибилитиэкэм үлэһиттэрин эмиэ киллэрэбин.
— Уруокка ыарахан тиэмэни үөрэтэргэр, оҕолору хайдах угуйаҕыный?
— Идэтин сөбүлүүр киһиэхэ ыарахан тиэмэ диэн суох да быһыылаах. Ханнык баҕарар тиэмэни оҕо өйүгэр хатанан хаалардыы уонна ону олоҕор сөптөөхтүк туһанарга тиэрдии, дьэ, бу — учуутал соруга. Онон чопчу тиэмэни оҕо өйүгэр өтөн киирэн олоҕурарын курдук үөрэтии ньымаларын тобулуу – учуутал сүрүн толкуйа.
Кинигэҕэ бэриллибити эрэ буолбакка, учуутал оҕоҕо атыны, элбэҕи, сонуну тиэрдиэхтээх, оҕону угуйуохтаах, үөрэнээччигэ билбэтин биллэрээри хас уруок аайы билии кэһиилээх кэлиэхтээх диэн санаанан салайтарабын. Учуутал үлэтэ – айымньылаах үлэ.
— Учуутал үлэтигэр көрсүллэр уустуктары хайдах быһаараҕыный?
— Дьиҥэ, уустуктар ханна да, хаһан баҕарар бааллар. Кинилэр киһини оҥорор, тургутар аналлаахтар. Учуутал үлэтигэр уустуктар хайдах быһаарыллаллара бэйэ-бэйэни убаастаһыыга сытар дии саныыбын. Оҕо – учуутал – төрөппүт бэйэ-бэйэтин өйдөһөр, убаастаһар буоллаҕына ханнык баҕарар уустуктар тумналлар.
Билиҥҥи учуутал көрсөр ыарахаттарынан үксүн балысханнык сайда турар олохпутугар буолар уларыйыылар буолуохтарын сөп. Ол эбэтэр билиҥҥи учуутал сааһыттан тутулуга суох олоҕу кытта тэҥҥэ хардыылыахтаах, ону ааһан сайдыы суолугар инники күөҥҥэ сылдьан, ким-хайа иннинэ билэн-көрөн, үөрэтэр оҕолоругар ыйар-кэрдэр, көрдөрөр-иһитиннэрэр, барытын биллэрэр киһи буолуохтаах.
— Төрөппүттэрин кытта хайдах биир тылы булаҕыный, оҕолордуун алтыһардааҕар ыарахан буолуо дии.
— Бу ыйытыыга бэйэм эмиэ элбэх оҕолоох төрөппүт буоларым быһыытынан, биири чопчу этэбин. Оҕо сайдыытыгар төрөппүт уонна учуутал бииргэ үлэлээтэхтэринэ эрэ, оҕо сөптөөх уонна ситиһиилээх суолга турар.
Төрөппүт уонна учуутал биир соруктаахтар – үтүө санаалаах, ырыҥалаан өйдүүр, толкуйдуур, дойдутун таптыыр, тылын, култууратын, итэҕэлин өрө тутан харыстыыр уонна дойдутугар туһалыыр киһини иитии.
Оҕолор биһигини солбуйар дьон буола үүнүөхтээхтэр. Онон оҕону кэлин хайдах тутуллаах сиргэ, дойдуга, уопсастыбаҕа олоруохпутун толкуйдаан, билигин иитиэхтээхпит. Оҕолорбут билиҥҥи биһиги кэммитин өссө тупсаран, киэркэтэн, үрдэтэн биэриэхтээхтэр.
Оҕо иитиитигэр саамай сүрүн оруолу син-биир төрөппүт ылар. Оттон учуутал оҕону үөрэтиигэ-иитиигэ анал үөрэхтээх киһи буоларын быһыытынан, кинилэри хайысхалаан, сирдээн, үөрэтэн-такайан, ыйан-кэрдэн биэрэр биир күүстээх тумус, төһүү киһи буолар. Төрөппүт учуутал сүбэтин, этиитин ылынан оҕотун сайдыытын туһугар үлэлэһиэхтээх, оҕотун киһи гынарга кыһаллыахтаах. Мин бигэ санаам оннук.
Ону бу балысханнык сайда турар тэтимнээх олохпутугар хас биирдии төрөппүт дириҥник толкуйдуон, анаарыан, оҕотун кэскилин тутуон, чөл, бигэ туруктаах Киһи – Учуутал, Төрөппүт биир санаанан үлэлиириттэн эрэ буоларын өйдүөн олус баҕарабын. Ону төрөппүккэ өйдөтөн, кинилэрдиин биир ситимнээхтик үлэлииргэ кыһаллабын.
— Айтилля Анатольевна, билигин аны куонкурус сиһилии кэпсэтиэххэ эрэ.
— «РНГ» АО үөрэҕирии үлэһиттэрин өйүүр күрэҕэ быйыл 5-с төгүлүн ыытылынна. Манна педагог кэнники 3 сыллааҕы үлэтэ көрүллэр. Бириэмийэ Өрөспүүбүлүкэ күнүн көрсө сыл аайы үөрүүлээх-быһыыга-майгыга туттарыллар.
Быйыл үлэм сэмэй түмүктэрэ сыаналаммытыттан олус үөрдүм уонна долгуйдум. Түгэнинэн туһанан, СӨ Үөрэх уонна наука министиэристибэтигэр, СӨ Кэлэр көлүөнэлэрин тус сыаллаах пуондатыгар, «РНГ» АО-ҕа истиҥ махталбын тиэрдэбин! Бу бириэмийэ учууталларга инники айымньылаах үлэлэригэр улахан көҕүлүүр стимул буоларын бэлиэтиибин. Үөрэх эйгэтэ уонна биисинэс оҕолорбут уонна өрөспүүбүлүкэбит кэскилин туһугар кылааттарын киллэрэн, учуутал престиһэ үрдүүрүгэр маннык бииргэ үлэлээһиннэрэ салҕана туруохтун.
Улуустааҕы үөрэх салалтатыгар, үлэлиир М.С.Егоров аатынан Ньурба 2 №-дээх орто оскуолам салалтатыгар улахан махталлаахпын. Махталбын тиэрдэбин кэлэктиипппэр, бииргэ үлэлиир кэллиэгэлэрбэр, үөрэтэр оҕолорбор, оскуолам төрөппүттэригэр бука барыларыгар мин идиэйэбин, көрүүбүн, үлэбин өрүү иилэ хабан өйүүллэригэр, үрдүккэ талаһар уонна көтүтэр дьулуурдарыгар. Барҕа махталбын аныыбын чугас дьоммор — кэргэммэр, оҕолорбор, эбэлэрбитигэр, эһэбитигэр. Хайа баҕарар киһиэхэ кини саамай күүһэ, бөҕө, чиҥ өйөбүлэ – кини дьиэтэ, дьоно-сэргэтэ, тулалыыр тулааһына.
Геннадий АНТОНОВ