«Мир! Труд! Май!» суруктары туппутунан, «Ура!» диэбитинэн төһө да парадтар буолбат буолбуттарын иһин үлэ дьонугар ытыктабыл ханна да барбат, сүппэт.
Үлэ бырааһынньыгар кэпсиэхпитин баҕарабыт Артем Тимофеев туһунан. Ыйытыктарга хоруйдарыттан суоттаан таһаарбыппыт кини тутуу эйгэтигэр үлэлээбитэ бу күһүн 20 сыла буолар. Сэмэй, үлэ киһитэ бэйэтэ ону чорбоппото.
Артем Владимирович билиҥҥитэ эрэллээҕинэн биллэр «Региональное развитие» чааһынай тэрилтэ сүрүн инженерэ буолар – тутууну докумуонуттан үлэҕэ киириэр диэри иилээччи-саҕалааччы, булааччы-талааччы, биригээдэлэри салайааччы.
Артем Тимофеев төрүт Антоновка. Оҕо сылдьан арааһы оонньоон, билии ылан, тутууга интэриэс 11-с эрэ кылааска кэлбит. Ийэтин Нина Михайловна бииргэ төрөөбүтэ итиннэ улахан оруоллаах. Онон 2001 сыллаах Антоновка оскуолатын выпускнига СГУ инженернэй-техническэй факультетын устудьуона буолар.
Ити кэмнэр тустарынан Артем Владимирович маннык кэпсиир: «Миигин тутууга угуйбут киһинэн буолар ийэм убайа Михаил Михайлович Игнатьев, бэйэтин кэмигэр өрөспүүбүлүкэҕэ биллэр тутааччы. Ол курдук, кини салалтатынан 4-5 курстарга хоту үлэлии сылдьыбытым. Усуйаана Депутатскайыгар, Абый Үрүҥ Хайатыгар икки улахан квартальнай котельнайдары тутаттаабыппыт. Үчүгэйдик үлэҕэ киллэрэн ити икки сыл үөрэнэр идэбэр улахан уопут буолбута. Тутууга үлэлииһикпин диэн онно быһаарыммытым».
22 саастаах ыччат үрдүк үөрэҕи бүтэрээт 2006 сыл күһүнүгэр дойдутугар Ньурбаҕа тутуу управлениетыгар технадзор инженерынан үлэтин саҕалыыр. Аны олоҕун аргыһын төрөөбүт Антоновкатыгар көрсөр. Амма Болугуруттан төрүттээх алгебра, геометрия учуутала Ольга Леонидовналыын оскуолаҕа кэлэн үлэлии сырыттаҕына Артем Владимирович эппитинии «көрсөн, өйдөһөн, таптаһан» 2008 с. ыал буолаллар.
Тутааччы уонна учуутал үлэлээх Тимофеевтар үс оҕолоох дьоһун дьиэ кэргэн: 15 саастаах Ян, 12-лээх Аман уонна 7 саастаах Ева.
Артем Владимирович уонча сыл тутуу управлениетыгар үлэлээн баран 2015 с. чааһынай тэрилтэҕэ көһөр: «Ол кэмҥэ «Региональное развитие» диэн биллэр чааһынай тэрилтэҕэ кылаабынай инженердыы киирбитим. Ити сыллартан алта улахан элбэх квартиралаах дьиэни, Кыайыы болуоссатын, Күндээдэҕэ уһуйаан, оскуола туппуппут, Антоновкаҕа кулуубу үлэҕэ киллэрдибит.
Соцобъект уонна олорор дьиэ тутуутун тэҥтээтэххэ дьиэ тутар ордук эппиэтинэстээх. Холобур, 100 квартира – 100 ыал. Дьиэ диэн киһи олоҕор сүрүнэ буолар». Артем Тимофеев салайыытынан Россия Геройа Андрей Григорьев дьиэтэ кытары тутуллубута. Бу «Региональное развитие» тэрилтэ таһымын, эппиэтинэстээҕин, Артем Владимирович бэйэтигэр эрэллээҕин көрдөрөр.
«Правительство дьаһалтата Дьокуускайга ыҥыран мэктиэбин ылбыттара, балаҕан ыйыгар диэри бүтэрин уонна хаачыстыбалаах буоларын туоһуласпыттара. Хата барыта этэҥҥэ ааһан атырдьах ыйын 20-гэр туттарбытым. Ил Дархан Айсен Сергеевич Тута дьиэтин үчүгэй диэн сыаналаабыта миэхэ үрдүк бочуот буолар», — диэн кини үллэстэр.
Ону тэҥэ былырыын ГИБДД уонна миграционнай сулууспа саҥа дьиэтин үлэҕэ киллэрбиттэрэ.
Эрдэ атын эйгэҕэ барар санаалар киирэн ылар эбит буоллахтарына, кэм аастаҕын аайы сатыыр дьарыккар, идэҕэ бэринии күүһүрэн иһэрин туһунан Артем Владимирович этэр. Күлүүс туппут дьоллоох дьону көрөн ити санаа өссө бигэргэнэн иһэр буолуохтаах.
Ол туһунан: «Тутааччыларга күлүүс туттарыы церемонията биир түмүк долгутуулаах түгэн. Искэр үөрэҕин даҕаны, долгуйаҕын даҕаны, үлэлээбит хамаанда туһугар киэн туттуу да баар. Объегы тиһэҕэр тиэртибит, дьоҥҥо үчүгэйи оҥордубут диэн санаа үөскүүр. Хас биирдии ыал кырдьаҕас дьонноох, оҕолордоох, сиэннэрдээх – элбэх киһи үөрүүтэ, дьоло буолар. Тутааччыларга, биһиэхэ, эмиэ».
Тутуу эйгэтин биир уратыта – үлэтэ киһи хараҕар тутатына көстөр. Биир күн көрдөххө саҕаламмыт буолар, аҕыйах хонугунан үрдээбит, эбиллибит буолар. Оттон көстүбэт өрүттэрэ, ыарахан түгэннэрэ хайдаҕый?
Артем Владимирович манна хоруйа: «Киһи хараҕар көстүбэт процесстар дьиҥэ элбэхтэр. Талбыт биригээдэлэргин кытта тутатына өйдөһүү кэлбэт, син биир «притирка» бөҕөтүн ааһаҕын. Атын киһи хараҕар тутууга үлэлиир дьон бары маастар курдук саныыллар. Оннук буолбатах. Барыны барытын ыстаан, көрдөрөн биэриэхтээххин, ууран-тутан. Омук тутааччылары кытта эмиэ санаа курдук тутатына биир үлэ тахсыбат. Биири эппиккин атыннык айан оҥорор дьон эмиэ баар буолар.
Биллэн турар бары оннук буолбатахтар. Биһиги биригээдэлэрбитин, урукку дьоммутун тута сатыыбыт. Оннук эрэ гыннахха үлэ тэтимнээхтик барар. Биригээдэҕэ син биир барыы, кэлии, уларыйыы да баар.
Биир көстүбэт үлэ – иһинээҕи үлэтэ. Объект аайы электриката штукатурка анныгар сытар буолан көстүбэтэ элбэх. Штукатуркалыаҥ иннинэ дьэ схема бөҕөтө тардыллар. Онно сыыстаххына кэлин уларытарга олус эрэйдээх. Ол иһин тутатына бэрэбиэркэ бөҕөтүн ааһар. Слаботочка (интернет, сигнализация) үлэлэрэ эмиэ дьон хараҕар көстүбэккэ туох да баһаам үлэ оҥоһуллар.
Водопровод, канализация систиэмэтэ аныгы ирдэбилинэн эмиэ сорох өттө истиэнэ иһинэн ыытыллар. Холобур, билиҥҥи элбэх квартиралаах дьиэлэргэ саҥа ирдэбилинэн сарайын уута дьиэ иһинэн подъеһынан түһэр буолбута, ол эмиэ көстүбэт үлэ. Вентиляция (приток уонна вытяжка) хас биирдии объекка булгуччулаах үлэнэн буолар. Ол эмиэ көстүбэт ситиминэн тардыллар.
Ыарахаттар ханнык баҕарар үлэҕэ бааллар буоллаҕа. Тутууга даҕаны киһи хайдах да буолуон билбэт балаһыанньалара баар буолаллар. Олорон эрэн толкуйданаҕын. Төрөппүттэрим бааллар, дьиэ кэргэним этэҥҥэ, бу кыһалҕалар быстах кэмҥэ диэн үтүө санаалары мунньан-мунньан киһи уоскутунар. Күүстээх санаа уонна күүстээх толкуй наада».
«Улаханнык саҥарбатарбыт даҕаны, бэйэбит испитигэр объектар ахсааннарын ааҕабыт. Бу 2026 сылга 101 квартиралаах дьиэ тутуохтаахпыт уонна Мииринэйгэ Арчы дьиэтин ыллыбыт», — диэн инженер үллэстэр.
Артем Владимирович хас биирдии объегынан киэн туттар. Киниэхэ саамай бэлиэлэринэн Күндээдэҕэ 176 миэстэлээх, икки этээстээх, территорията барыта оҥоһуллубут оскуола уонна ыарырҕаппыт объектарыттан төрөөбүт дойдута буолан, икки бүк эппиэтинэһи ылынан өр сылларга үлэҕэ киирбэтэх объегы ылсан Антоновка кулуубун биир сыл иһигэр олоххо киллэрбиттэрэ буолар.
Тутуу эйгэтигэр үлэлиир киһиттэн бэйэтин дьиэтин уонна сынньалаҥын туоһуластыбыт. Хайдах эбитий?
«Бэйэм дьиэбин хайдах проектаабытым диэ… 2008 с. ыал буолан баран, харчы син мунньунан баран 2010 с. дьиэм тутуутун саҕалаабытым. Макет, чертеж, набросок оҥортоон бырайыактаабыппын кэргэмминээн, чугас дьоммунаан элбэхтэ сүбэлэспитим. Син биир бэйэҥ эрэ толкуйдаабаккын. Билигин да аһара астынабын, барыта олус табыгастааах. Сааскы уу барааһыныгар, уһаайбаны тэпсибэккэ эрэ водовоз, АСМ туспа киллэрээһинигэр, оҕуруот, баанньык, гараж турар сирдэригэр тиийэ барыта сөрү-сөп курдук, бэйэ-бэйэҕэ туох да мэһэйдээбэт. Тутааһыныгар биригээдэ эмиэ үлэлээбитэ, аймахтарбын кытта үлэлээбитим, аҕам Владимир Михайлович эмиэ элбэхтэ тутуһан өйөбүл буолбута.
Оттон сынньалаҥы этэр буоллахха, тутууга үлэ хаһан да тохтообот. Ичигэс кэмҥэ саас, сайын, күһүн – тутуу, кыһыҥҥы өттүгэр киллэрээһинэ. Тохсунньу, олунньу ыйдарга докумуон оҥорооһуна, аукционнарга кыттааһын буолар. Чааһынай тутууга сынньалаҥ суоҕун кэриэтэ, 2015 сылтан уоппускаҕа сылдьа иликпин. Ол эрэн син биир бириэмэ аттаран сынньана сатыыгын. Дьиэ кэргэҥҥинээн, оҕолоргунаан бииргэ сылдьан, алтыһан, онно-манна үөрэтэн, саас кустаан, күһүн мастаан.
Орто киһи сиэринэн оҕолорбор холобур буолбут киһи диэн тутта-хапта сатыыбын. Икки уоллаахпын, кинилэри үөрэтэ-такайа, үлэ буорту гыммыта суох, киһи үлэттэн үчүгэй эрэ буолар диэн өй-санаа иҥэрэ сатыыбын», — диэн олохтон дуоһуйуулаахтык санаатын үллэстэр Артем Тимофеев.
Ону тэҥэ түмүккэ ситиһии барыта ийэлээх аҕата Нина Михайловна, Владимир Михайлович, кэргэнэ Ольга Леонидовна көмөлөрүнэн, кинилэр өйүүр, өйдүүр буоланнар кэлэрин бэлиэтээтэ: «Дьоммор махтанабын уонна олуһун сыаналыыбын!».
Итинник өйөбүллээх, сөбүлүүр идэҕэ бэриниилээх, үлэни өрө тутар сыһыаннаах да буолан Артем Владимирович «СӨ Бочуоттаах тутааччыта» тутуу миниистирэ илии баттааһыннаах бэлиэнэн наҕараадаланнаҕа. Ол эрэн сүрүн сорук аакка-суолга буолбатаҕа чахчы. Үлэ киһини киэргэтиэн киэргэтэр, Артем Тимофеевы курдук.
Айталина Камилова