Улууспут сайдыытыгар олус улахан суолталаах далааһыннаах тэрээһин — СӨ норуоттарын IX Спортивнай оонньуулар буолара сылтан эрэ ордук кэм хаалла. Ону кытта бэлэмнэнии үлэтэ күүһүрэн, көхтөнөн иһэр.
Мантан инньэ СӨ норуоттарын IX Спортивнай оонньууларын тэрийэр кэмитиэт уонна туһааннаах хамыыһыйалар үлэлэрин сырдата туруохпут. Бүгүн IX Спортивнай оонньууларын тэрийэр кэмитиэт хос бэрэссэдээтэлэ, улуус баһылыгын социальнай боппуруостарга солбуйааччыта Наталия Петрованы кытта кэпсэтиибитин таһаарабыт.
— Убаастабыллаах Наталия Семеновна, мин эһиэхэ улахан тэрээһин салайааччыта буоларыҥ быһыытынан хас да боппуруостаах интервью ыла кэллим. Бастатан туран СӨ норуоттарын IX Спортивнай оонньууларга туох үлэ бара турарын сырдатыаҥ дуо?
— Улуус таһымыгар тэрийэр кэмитиэт бу сылга киирэн үлэтин күүскэ саҕалаата. Оргкомитеты улуус баһылыга Алексей Михайлович Иннокентьев салайар, мин хос бэрэссэдээтэлинэн үлэлэһэ олоробун. Оргкомитет иһинэн эмиэ бэрт элбэх хос хамыыһыйалар бааллар, бары бэйэлэрин хайысхаларынан үлэлии олороллор. Ону таһынан оонньуу Дириэксийэтэ талыллан үлэлиир, салайааччыта — Яковлев Артур Янович.
Туох үлэ быһаарыллан турарый диир буоллахха, тэрээһиннээх хамаандаларга — cпортсменнарга, судьуйаларга, тэрийээччилэргэ анаан 17 эбийиэк бигэргэннэ. Итиннэ барыта 2759 киһи түһүөхтээх. Ону таһынан резервэҕэ эбии 9 эбийиэк бэлэмнэнэ турар, итилэргэ 1144 киһи кэлэрэ күүтүллэр, бу эбийиэктэргэ утуйар, суунар, аһыыр, тахсан киирэр сирдэрэ быһаарыллыахтаах.
Ааспыт сыл ахсынньытыгар Спортивнай оонньуу брендбуга бигэргэтиллибитэ. Итини «Эйгэ» архитектурнай бюро (Алексеева Ирина Дмитриевна) оҥорбута уонна көмүскээн бэлэмнээбитэ. Бу брендбукка Оонньуу эмблемата, логотиба уларыйан киирдэ, ону таһынан Оонньуу сүрүн дьоруойа — мохсоҕол (“Харылыыр”) эмиэ бигэргэммитэ. Тэрээһин техническэй былаана чопчуланан, ону тутуһан үлэлэр бара тураллар.
СӨ норуоттарын IX Спортивнай оонньууларын 18 посола бигэргэтиллибитэ. Кинилэр ортолоругар бааллар: Георгий Балакшин, Арассыыйа Дьоруойа Андрей Григорьев, Игорь Егоров, Владимир Федоров уо.д.а. Киэн туттар спортсменнарбыт, бэлиитиктэр, ырыаһыттар уо.д.а. убаастыыр дьоммут биһиги Оонньуубут имиджин өрө тутарга, дьоҥҥо-сэргэҕэ билиһиннэрэргэ, угуйарга үлэлэһэ сылдьаллар. Волонтерствоҕа эмиэ элбэх үлэ барарын бэлиэтиибин.
— Саамай уустук туох кыһалҕа баарый, онно ханнык үлэ барарый?
— Бу буолаары турар Оонньуулары куонкуруска хотон бэркэ тэринэн ыытыахпыт диэн санаммыппыт, ол эрээри Арассыыйаҕа биллэриллибит санкциянан, АБДь-нан сибээстээн үп өттүгэр улахан кыһалҕалар баалларын бары билэн олоробут. Урут 2024 сылга диэри “АЛРОСА” хампаанньа дивиденд көрөн олорбут буоллаҕына, ол тохтоон кэккэ кыһалҕалары көрсөбүт. Билигин саамай кыһалҕабыт ол эрэ диэххэ сөп.
Итини быһаарарга Оонньуулар пуондалара тэриллибитэ. Бу пуондаҕа көҥүл өттүнэн көмөлөһүллэрин быһыытынан, Дьокуускайга уонна араас сирдэринэн олорор биир дойдулаахтарбыт биһиги пуондабытын өйөөн Оонньуубутун үрдүк таһымҥа ыытарбытыгар өйүөхтэрэ диэн эрэнэбит. Пуондаҕа киирбит үбүнэн ыытыллар үлэлэр кэрискэлэрэ (реестр) оҥоһуллубута, онно киирэллэр: Ботомоойуга уонна Түүкээҥҥэ улахан кыраһыабай сквердэри, Ньурба к. Спортивнай албан аат аллеятын тутуу, итиэннэ тупсаран оҥоруу өттүгэр да син элбэх үп ирдэнэр.
— СӨ тэрийэр кэмитиэтин кытта хайдах үлэлэһэ олороҕутуй?
— Өрөспүүбүлүкэтээҕи тэрийэр кэмитиэт тэриллибитэ ыраатта, кэмитиэт салайааччытынан СӨ Бырабыыталыстыбатын Бэрэссэдээтэлин солбуйааччыта Местников Сергей Васильевич үлэлиир. Номнуо уончата оргкомитет мунньаҕа буолан ааста, араас таһымнаах боппуруостар манна быһаарыллан иһэллэр.
Тэрийэр кэмитиэт көһө сылдьар мунньаҕа 4-тэ Ньурбаҕа буолла. Итинтэн иккитин Ил Дархаммыт Айсен Николаев салайан ыыппыта. Онон СӨ тэрийэр кэмитиэт биһигини кытта ыкса сибээстээхтик үлэлэһэ олорор.
— Наталия Семеновна, ханнык тутуулар бара туралларый, итиэннэ былааҥҥа туох баарый?
— Бу Оонньууларынан сибээстээн 7 спортивнай эбийиэк тутуллуохтаах. 3000 миэстэлээх, сүүрэр манежтаах стадиоҥҥа «Сэттэ» тутуу хампаанньатын 12 оробуочайа уонна 5 ИТР (инженернэй-техническэй үлэһит), 3 тиэхиньикэ үлэлии сылдьаллар. Каркаһа 68% бүттэ.
Физкултуурунай-чэбдигирдэр комплекс улахан дьоҥҥо уонна оҕолорго аналлаах бассейыннаах буолар. Эһиил ыам ыйын 25 к. бүтүөхтээх.
Чаппандаҕа модульнай спортивнай саала тутулла турар, бэдэрээтчиттэрэ — “Ньурбаавтодор” уонна «Каркас» ХЭТ.
Сүлэҕэ эмиэ модульнай спортивнай саала тутуллуохтаах, проектнай-сметнай документацията бүппүтэ, тутуутугар куонкурус биллэриллибитэ.
Күндээдэҕэ спортивнай-чэбдигирдэр комплекс ситэриллиэхтээх. «Масстрой» ХЭТ-и кытта хантараак түһэрсиллэр.
Итиэннэ Антоновкаҕа Күөн көрсүүлэр заллара уонна Ньурбачааҥҥа стендовой ытыы былаһаакката тутуллуохтара, бэдэрээтчиттэрэ быһаарыллыбыттара.
— Оонньууларга нэһилиэктэрбит төһө бэлэмнэнэ сылдьалларый?
— Спортивнай оонньууларга 18 нэһилиэк уонна Ньурба куорат бары турунан туран бэлэмнэниэхтээхпит. Сүрүннээн күрэхтэһиилэр буолар сирдэригэр территориялары тупсарыы, көҕөрдүү үлэтэ күүскэ барыахтаах. Нэһилиэктэрбит бары былаан ылынан үлэлии сылдьаллар. Көҕөрдүү үлэтэ, бөх-сах хомунуута, эргэ тутуулары ыраастааһын, нэһилиэги сөргүтүү үлэтэ ыытылла тураллар.
Чуолаан Түмүк нэһилиэгин бэлиэтиэхпин баҕарабын. Маардар кэлэр дэлэгээссийэлэри, спортсменнары, ыалдьыттары көрсөөрү суолларын кытыытыгар элбэх сибэккини, үүнээйилэри олордорго, күөллэригэр кэрэ көстүүлээх фонтан туруорарга, итиннэ иитиэх кустары уонна кубалары ыытарга былаанныыллар.
Чаппандалар атын сиргэ олорор дьоннорун түмэн, федеральнай суол кытыытыгар олорор нэһилиэк быһыытынан кэлэр дьону көрсөргө нэһилиэктэрин киэргэтэргэ туспа былаан ылыннылар.
Ньурбачааннар киэргэтии үлэтин эрэ буолбакка, дьонноругар 150 биир кэлим форма сакаастаан олороллор, эбии итиннэ былаах дэлэгэйин сакаастаары сылдьаллар. Ону таһынан президентскэй Граҥҥа киирсэн, алтынньыга этническэй музыка күрэҕин ыытыахтаахтар. Оонньууларга итинник хабааннаах өрөспүүбүлүкэ күрэҕин ыытарга бэлэмнэнэллэр.
Дьиикимдэ нэһилиэгэ эмиэ креативнай толкуйдаах араас арт-эбийиэктэри оҥорон кэлии ыалдьыттары сөхтөрөр былааннаахтар. «Таптал» муостатыттан саҕалаан Кыыс Нюрбинка диэн уобараһы олоххо киллэрэн, туристическай маршрут оҥоруохтарын баҕараллар.
Быйыл култуура уонна ыччат бэлиитикэтин департамена холбоһон, «Отоһут» маршруту тэрийдэ, бу экологическай ыллык (экотропа) буолуохтаах. Ити бары ситимнэнэн Сүлэ нэһилиэгиттэн саҕалаан, Ньурбачаан нэһилиэгэр тиийэ туристическай маршрут оҥорор былааннаахтар.
Атын ыраах нэһилиэктэр эмиэ хаалсыбакка тэҥҥэ үлэлэһэ сылдьаллар, араас бырайыак оҥостон эһиил дьоҥҥо-сэргэҕэ көрдөрүөхтэрин баҕараллар.
— Оттон Ньурба куоратын тупсаран оҥорууга ханнык үлэ барыаҕай?
— Ньурба куоратын тупсаран оҥоруу боппуруоһа – биир сүрүн ирдэбилбит. Манна куораппыт салалтатын сүрүннээһининэн Ньурбаҕа үлэлии-хамсыы сылдьар тэрилтэлэр, урбаанньыттар, хас биир ыал күүс-көмө буолуохтаахтар. Ньурбабыт туох-баар бары тэрилтэлэрэ, ыаллара ылыллыбыт дизайн-кодка сөп түбэһиннэрэн, куораппытын тупсарыгар кыһаллыах кэриҥнээхпит, кэлбит ыалдьыттарбыт харахтарын үөрдүөхтээхпит.
Степан Васильев аатынан кылаабынай болуоссаппыт үлэтэ ситэриллэн, сүрүн уулуссабыт киэркэйэн, тэрилтэлэр иннилэригэр көҕөрдүү үлэтэ ыытыллан, үс сүрүн уулуссаларбытын холбуур туора уулуссалар асфальтанан бүтэригэр сүрүн болҕомто ууруллар.
«Күөх эйгэ» диэн ааттаах көҕөрдүү үлэтинэн сөбүлээн дьарыктанар дьон мустан Афанасий Васильевич Семенов салалтатынан элбэх үлэни ыыталларын бэлиэтиибин уонна хайгыыбын. Кинилэр Ньурба куорат олохтоохторун, тэрилтэлэрин, үөрэх тэрилтэлэрин кытта үлэлэрин эрдэ саҕалаабыттара. Бу сайын Ньурбабыт көҕөрөн, кэрэ сибэккилэринэн киэркэйэ көстөрүгэр туһуламмыт үлэлэри саҕалаан ыытыахтаахтар.
— Наталия Семеновна, сиһилии кэпсээниҥ иһин махтал. Түмүккэ тугу этиэххин баҕараҕын?
— Күндү Ньурбабыт дьоно-сэргэтэ, күүппүт тэрээһиммит буолара сылтан эрэ ордук бириэмэ хаалла. Онон билигин хас биирдии күн наһаа суолталаах. Хас биирдии тэрилтэ, чааһынай ыал, Ньурба олохтооҕо бу хамсааһыҥҥа кыттыһыахтара диэн эрэнэбин!
Толбон Сээркээн