Ньурба улууһугар култуура тэрилтэлэрэ кимнээх ааттарын сүгэллэр?

Өрөспүүбүлүкэҕэ Култуура сыла саҕаланна. Манан сиэттэрэн бу эйгэ тэрилтэлэрэ кимнээх ааттарын сүгэллэрин саныахха, ырытыһыахха, билиэххэ. Дьон-сэргэ саамай тоҕуоруһа мустар сирдэригэр, киэҥ эйгэҕэ элбэхтэ биллэр-көстөр тэрилтэлэргэ аат иҥэриллэн хаалара бу аат кэмиттэн кэмигэр ааттана турарыгар, үйэтитиигэ сүҥкэн кылаат буолар.

Ол курдук, бастаан кулууптары ылан көрүөҕүҥ. Улууска барыта 20 култуура киинэ баар, итинтэн 14-гэр дьон аата иҥэриллибит. Биллэн турар, үксүлэрэ култуура эйгэтигэр чулуулар ааттара. Ол иннинэ атын кимнээх ааттара иҥэриллибитин көрүөххэ. Өҥөлдьөтөөҕү «Сэргэ» норуот айымньытын дьиэтэ Социалистическай Үлэ Геройа Михаил Алексеев аатын сүгэр. Кини Ньурба биэс Геройдарыттан биирдэстэрэ. Үс кулууп судаарыстыбаннай деятеллэр, салайааччылар ааттарын сүгэллэр. Антоновкатааҕы «Түһүлгэ» норуот айымньытын дьиэтэ суол оҥоруутугар сүҥкэн кылааттаах, Саха АССР Верховнай Советын Президиумун председателигэр тиийэ үлэлээбит Александра Овчинникова аатынан үлэлии-хамсыы олорор. Өссө биир туруу үлэһит, доруобуйа харыстабылын деятелэ, быраас, бастакы революционер дьахтар, республикаҕа Советскай былааһы олохтоспут Дора Жиркова аатын Дьаарханнааҕы норуот айымньытын уонна спорт киинэ сүгэр. Кэнники кэм сатабыллаах салайааччыта, СӨ норуотун хаһаайыстыбатын Үтүөлээх үлэһитэ Макар Семенов аата Чаппандатааҕы «Дьоҕур» норуот айымньытын дьиэтигэр иҥэриллэн үйэтитиллэр.

Култуура эйгэтигэр биллэр суолу-ииһи хаалларбыт бастыҥ дьоммут ааттара иҥэриллибит тэрилтэлэрин аны сыымайдыахха. Аканатааҕы култуура уонна спорт элбэх хайысхалаах киинэ Саха АССР култууратын Үтүөлээх үлэһитэ, ураты кылыһаҕынан, тойугунан киэҥ эйгэҕэ биллибит Марина Петрова – Тойуктаах Марыына, Быһыттаахтааҕы норуот айымньытын киинэ аан дойду фестивалыгар Гран-при буолбут «Чолбон» рок-бөлөх солиһа, «Аргыс» бөлөх кыттыылааҕа, ырыалара күн бүгүн киэҥник биллэр, ылланар Никифор Семенов аатын сүгэр. Күндээдэтээҕи «Туску» норуот айымньытын дьиэтэ ССРС култууратын туйгуна, «Бочуот Знага», «Үлэ Кыһыл Знамята» орденнар кавалердара, улууска бастакынан «Туйгун үлэлээх кулууп» аат иҥэриллэрин ситиспит Светлана Эверстова, Ньурба куорат «Кыталык» култуура дыбарыаһа поэт, суруналыыс, СӨ култууратын Үтүөлээх үлэһитэ, «Ньурба уоттара» литературнай түмсүүнү төрүттэһээччи, элбэх ырыа тылларын ааптара Николай Харитонов – Чуор, Хатыытааҕы култуурунай-этнографическай киин СӨ култууратын Үтүөлээх үлэһитэ, Мэҥэдьэктээҕи түмэли төрүттээччи, кыраайы үөрэтээччи-энтузиаст Иван Танхаров ааттара иҥэриллибитэ. Чуукаардааҕы «Эйгэ» норуот айымньытын киинэ биллэр мелодист, самодеятельнай композитор, улуус гимнын мелодиятын ааптара, СӨ култууратын Үтүөлээх үлэһитэ Егор Поликарпов, Ынахсыттааҕы «Тойук» норуот айымньытын дьиэтэ СӨ култууратын Үтүөлээх үлэһитэ, Хаҥалас кулуубун Россия бастыҥнарын кэккэтигэр таһаарбыт, Е.М. Ярославскай аатынан СӨ суруналыыстарын союһун бастакы лауреата Семен Гаврильев ааттарын сүгэллэр. Манна даҕатан эттэххэ, Николай Харитонов улуус хаһыатыгар үлэлээн сылдьыбыта, Семен Гаврильев 20 сыл редактордаабыта, «Ньурба-Огни Нюрбы» хаһыат редакциятын дьиэтин туттарбытыгар билигин да онно үлэлии олороллор.

Сыралаах үлэлэрин үрдүктүк сыаналаан, ытыктаан, айа-тута сылдьар, баар кэмнэригэр Дьиикимдэтээҕи «Утум» норуот айымньытын киинигэр Саха театрын уонна киинэ артыыһа, сахалартан киинэҕэ бастакынан оонньообуттар ахсааннарыгар баар, СӨ Үтүөлээх артыыһа Маргарита Борисова, Хатыҥ Сыһыытааҕы «Талба» норуот айымньытын дьиэтигэр уонна Кировтааҕы филиалыгар биллиилээх композитор, улуус ыһыаҕын аайы тыаһыыр «Өрөгөй ыһыаҕа» айымньы ааптара, киэҥ эйгэҕэ биллэр «Кэнчээри кэскилин иннигэр» ырыа мелодиятын ааптара, Саха АССР култууратын Үтүөлээх үлэһитэ, СӨ култууратын уонна искусствотын Бочуоттаах үлэһитэ Афанасий Моргусов ааттара иҥэриллибиттэрэ. Маны тэҥэ Чуукаардааҕы кулуупка Егор Поликарпов аата эмиэ кини тыыннааҕар иҥэриллибит.

Ньурбатааҕы бибилэтиэкэ ситимэ барыта 23 бибилэтиэкэлээх. Улуустааҕы киин бибилэтиэкэ Федот Сафронов аатын сүгэр. Кини историческай наука доктора, профессор, СӨ наукатын Үтүөлээх деятелэ. Нэһилиэктээҕи бибилэтиэкэлэртэн Күндээдэтээҕи 8 №дээх филиалга бибилэтиэкэр, култуура бэтэрээнэ, агитбиригээдэ бастыҥ артыыһа, нэһилиэк идеолога Мария Герасимова аата иҥэриллэн үйэтитиллэр.

Түмүккэ бу ааттаммыт дьон олохторун, историяны харайар, олох чахчыларын көлүөнэттэн көлүөнэҕэ тиэрдэр түмэллэр тустарынан билиһиннэриэм. Ньурбатааҕы Норуоттар доҕордоһууларын түмэлигэр Ньурба биир тумус туттар киһитэ, бу музейы төрүттээччи, философскай наука доктора, историческай наука кандидата, профессор, педагог, поэт, суруналыыс, фольклорист, СӨ наукатын, Россиятааҕы айылҕа үөрэҕин академиятын наука уонна үөрэҕирии Үтүөлээх деятелэ Ксенофонт Уткин – Нүһүлгэн аата кини тыыннааҕар, 2011 сыллаахха иҥэриллибитэ. Түмэл икки филиаллаах. Хаҥалас нэһилиэгэр баар түмэл Ньурба улууһугар баһылыктаабыт, «Бочуот Знага», «Норуоттар доҕордоһуулара» орденнардаах, СӨ норуотун хаһаайыстыбатын Үтүөлээх үлэһитэ Варвара Петрова аатын сүгэр.

Отой кылгас билсиһиннэрии итинник. Дьоммут ааттара-суоллара, наҕараадалара баһаам буоллаҕа. Бу курдук култуура эйгэтин тэрилтэлэригэр холобур буолар, араас кэмҥэ улууспут, дойдубут сайдарын туһугар таһаарыылаахтык үлэлээбит Ньурба дьоһун дьонун аата-суола иҥэриллэн үйэтитиллэ турар.

Хаартыскалар Ньурба түмэлин саайтыттан: mdnutkina.sakha.muzkult.ru

Айталина КАМИЛОВА