Оттон уруккулуу сиэр быһыытынан кустааччылар киин, соҕуруу улуустарга ыам ыйын 11 күнүттэн сааларын тыаһатыахтара. Россельхознадзор Амур уобалаһынааҕы уонна Саха сиринээҕи салаатын бэтэринээрийэ хонтуруолугар уонна кэтэбилигэр судаарыстыбаннай иниспиэктэрэ Василий Типанов эр дьоҥҥо кэтэһиилээх күннэрэ саппаҕырбатын инниттэн сиргэ-уокка сылдьан, маннык түгэннэри болҕойоллоругар сүбэлиир.
– Истэ-билэ сылдьаргыт курдук, аан дойду үрдүнэн көтөр кириибэ (птичий грипп) киэҥник тарҕанан, бу дьаҥ суоһуур, тарҕанар куттала улам улаатан иһэр, – диир Василий Дмитриевич. – Холобурга, бэйэбит дойдубутун ылан көрдөххө, ааспыт 2023 сылга иитиэх даҕаны, айылҕа даҕаны көтөрдөрүн ортолоругар 64 түбэлтэ бэлиэтэммитэ. Быйыл тохсунньуттан саҕалаан көтөр кириибэ Арассыыйа үс субъегар – Белгород, Воронеж уонна Астрахань уобаластарыгар барыта 4 сиргэ турда. Онон көтөрү иитэр хаһаайыстыбаларга улахан хоромньу таҕыста.
Көтөр кириибэ – вируһунан тарҕанар ыарыы. Бу ыарыыга айылҕа уонна дьиэ көтөрө эрэ буолбакка, киһи эмиэ сутуллуон сөп. Көтөр кириибин рибонуклеиновай кислота састааптаах А тииптээх вирус тарҕатар. Бу вирус 100 кыраадыстан үөһэ итиигэ сонно тута, оттон тоҥордоххо – 300 хонугунан биирдэ өлөр. Көтөр түүтүгэр 100, ууга 90 хонугу быһа сутуйар кыаҕын сүтэрбэккэ, “тыыннаах” сылдьар. Вирус биологическай көрүҥүн тулалыыр эйгэ дьайыытыттан көрөн уларыта сылдьар буолан, ордук сэрэхтээх.
Ыалдьыбыт көтөрү хайдах билиэххэ сөбүй? Туруга мөлтүүр, хамсанара бытаарар, тумсуттан уу сүүрэр, куолайа иһэр, ыараханнык тыынар, атаҕар кыайан уйуттубакка, охто сылдьар, тулалыыр эйгэҕэ ээл-дээл буолар. Кусчуттар, өскөтүн айылҕаҕа сылдьар кэмҥитигэр ууга, хонууга, тыаҕа өлөн сытар көтөрү буллаххытына, улуускут бэтэринээрийэҕэ сулууспатыгар эбэтэр Дьокуускайга Россельхознадзор Амур уобалаһынааҕы уонна Саха сиринээҕи салаатыгар тута биллэриҥ.
Ону тэҥэ манныгы сүбэлиибин: дьиэҕэ иитиллэр, угуйарга туттуллар, “подсадной” дэнэр куһу атыылаһаргытыгар, атыылааччы атын эрэгийиэн киһитэ буоллаҕына, көтөр кириибиттэн харысхаллаах буолар туһуттан атыылыыр көтөрүгэр бэтэринээрийэ ыспыраапкалаах буоларын булгуччу ирдээҥ уонна көрдөөн ылыҥ. Бэтэринээрийэ ыспыраапката чэгиэн көтөргө бэриллэр, ыспыраапкаҕа ханнык сэрэтэр үлэ оҥоһуллубута уонна хайдах туруктаах эрэгийиэнтэн кэлбитэ ыйыллар. Көтөр кириибэ тура сылдьыбыт эрэгийиэниттэн аҕалыллыбыт көтөргө “неблагополучный по гриппу птиц” диэн бэлиэлээх буолуохтаах.
Василий Никифоров
Хаартыска: «Саҥа олох» хаһыат